V̉NG QUANH CÁC RẠP CINÉ SÀIG̉N NGÀY XƯA

 



Image

Nhắc đến các thú vui của dân tộc ta trong 3 ngày Tết mà không có mục xem ciné th́ quả là một điều thiếu sót giống như cầu thủ bóng tṛn ra sân cỏ mà trái banh… bị bà xă ôm ở nhà vậy đó. Tôi nhớ hồi c̣n nhỏ, tiền ĺ- ś Tết được bao nhiêu là tôi cúng hết cho mấy ông chủ rạp hát bóng và mấy cha bầu cua cá cọp ráo trơn. Thú thật là tôi mê ciné từ lâu lắm rồi, khoảng một ngàn chín trăm…hồi đó. Mấy công thức toán học, vật lư th́ tôi ù ù cạc cạc chứ c̣n phim ảnh th́ tôi rành 6 câu. Phim ǵ? Hăng nào? Ai đóng? Ai đạo diễn sản xuất? tôi thuộc vanh vách. Thậm chí đến cả ngày giờ sanh của tài tử điện ảnh tôi cũng nằm ḷng luôn mặc dù đôi lúc tôi quên sinh nhật của ba má tôi và của cả …chính tôi nữa. Mấy tấm vách ở nhà tôi dán đầy những posters của Gary Cooper, John Wayne, Burt Lancaster, Robert Mitchum, Kirk Douglas…, Ava Gardner, Yvonne de Carlo, Susan Hayward, Jane Russell, Rita Hayworth…

Thỉnh thoảng tôi "dợt le" với đám con nít lối xóm:

- Liz Taylor mới ly dị với Mike Todd.
- Nathalie Wood vừa làm đám cưới với Robert Wagner
- Tuần rồi, James Dean bị tử nạn xe hơi.
- Phim Quo Vadis tổn phí tới 5 triệu mỹ kim

Nghe tôi thuyết tŕnh, tụi nhỏ chỉ có há mồm trố mắt thán phục. Tụi nó cứ tưởng như tôi vừa đi Mỹ…tho mới về. ( thực sự tôi là người Mỹ…tho chứ bộ) Dần dà, tôi được coi như là kim chỉ nam "hát bóng" của cả xóm. Hể có tranh cải nhau về điện ảnh là mọi người kéo đến gặp tôi để nhờ phân xử. Lẽ dĩ nhiên tôi tuyên bố vung vít (nghề của chàng mà lị), c̣n nếu có chỗ nào bí, tôi tự động phịa luôn th́ cũng chẳng chết thằng Tây nào và cũng chẳng ma nào mà biết được. Tụi nhỏ có lúc mượn tên tôi để bảo đảm cho câu chuyện của chúng: "Anh Lộc, anh ấy nói dzậy đó". Giá mà có cuộc thi kiến thức điện ảnh lúc bấy giờ th́… "chưa chắc thằng này hơn thằng nào đó nghe".

Image


Ấy chết, từ năy giờ tôi đă đi lạc đề hơi xa, xin mời các bạn trở lại câu chuyện đầu năm rạp hát. Hôm nay nhân ngày Xuân nơi xứ lạnh quê người, chúng ta hồi tưởng lại "nước thanh b́nh 30 năm cũ" vào khoảng thập niên 5, 60, lúc mà lũ con cháu Hồ tặc chưa lê "đôi dép râu dẩm nát đời son trẻ" vào thủ đô Saigon để chúng ta cùng du xuân một ṿng quanh các rạp của ḥn ngọc Viễn Đông. Cũng xin thưa trước cùng các bạn là những sự việc được ghi ra đây theo trí nhớ có hơi hẹp bề khổ của tôi nên nếu có ǵ sai sót th́ xin các bạn đánh cho hai chữ đại xá. Thiện tai! Thiện tai!

Saigon thân yêu của chúng ta lúc bấy giờ có 2 hệ thống rạp tŕnh chiếu khác nhau.

1- Rạp thường lệ: có giờ xuất hẳn hoi giống như các rạp ở Canada.
2- Rạp thường trực: chiếu liên tu bất tận, ai vô ra bất cứ lúc nào cũng được

Rạp thường trực có cái dở là có khi ta vừa vào rạp th́ thấy thằng kép chính bị bắn gục rồi một lúc sau lại thấy nó hung hăng đấm đá tưng bừng th́ thật là mất sướng. Nhưng nó có ưu điểm là khán giả không phải sắp hàng chờ đợi giờ, xuất lôi thôi.


Image

 


Để bắt đầu cho chuyến du xuân tưởng tượng, mời các bạn đi từ Chợ Lớn trước nhé.

Rạp hát đầu tiên chúng ta ghé thăm là rạp Hồng Liên ở đường Minh Phụng (dưới dốc cầu B́nh Tiên). Rạp này chuyên chiếu phim Tàu chuyển âm tiếng Việt và đặc biệt là con nít ở đâu mà tàu chở hổng hết. Lớp khóc đ̣i bú, lớp khóc v́ nóng nực, lại có đám la hét cười giởn om ṣm khiến ta có cảm tưởng đi lạc vào nhà trẻ. Thôi th́ phải "dĩ đào vi thượng" để tới rạp Victory Lê Ngọc ở đường Tổng Đốc Phương (góc Nguyễn Trải). Rạp này cũng thường chiếu phim Tàu (ngay trung tâm Chinatown mà lị) nhưng được cái tương đối sạch sẽ và có chút trật tự.

Quẹo xuống đường Đồng Khánh về hướng Saigon có một lô rạp Lido, Oscar, Hào Huê cũng thuộc loại khá. V́ ở lằn ranh giới giữa Saigon Chợ Lớn nên những rạp này chiếu phim Tây Tàu lẫn lộn.

Rẽ qua Xóm Củi có rạp Huỳnh Long thuộc loại b́nh dân học vụ. Tuy nhiên tôi thích nhất cái màn xe ngựa uưnh trống tùng x́nh quảng cáo, 2 bên thành xe gắn 2 tấm paneau bành ky vẽ những cảnh action của phim đang tŕnh chiếu. Xe chạy khắp phố phường, ngựa phi nhịp nhàng theo tiếng trống trong khi đám con nít rượt theo 2 bên xe ḥ hét vang trời để xin cho được tờ gị-ram (programme) đủ màu xanh đỏ trắng vàng.



Image

 

Đến vùng chợ Thái B́nh th́ có 3 rạp:

- RạpQuốc Thanh ở đường Nguyễn Trải, bên hông Tổng Nha Cảnh Sát Quốc Gia. Rạp khá khang trang, sau trở thành sân khấu cải lương mà đoàn Dạ Lư Hương đóng đô thường trực.
- Rạp Khải Hoàn ngay góc Cống Quỳnh và Phạm Ngũ Lăo thường chiếu phim Tây. Coi được nhưng kẹt cái thiếu máy lạnh nên ai vào xem cũng cứ muốn "yêu nhau cởi áo cho nhau" hết.
- Trên đường Phạm Ngũ Lăo cạnh chợ Thái B́nh có rạp Thanh B́nh sau này sửa sang lại thật lịch sự th́… giặc đến.
- Rẽ ra đường Trần hưng Đạo có rạp Đại Nam của ông Ưng Thi nổi tiếng sang trọng. Vào coi rạp này th́ nên ăn mặc cho đàng hoàng một chút. Chứ áo thun quần cụt, c̣n chơi thêm đôi dép Nhật lủng la lủng lẳng như "Phánh kư Hủ tiếu" th́ người ta cười…cha mẹ ḿnh.

Đầu đường Nguyễn Thái Học (ngă ba Phạm ngũ Lăo) đỗ xuống tận Cầu Ông Lảnh là nơi tọa lạc 2 rạp: Đ́nh Tân KiểngNam Tiến, dành cho những khán giả dể tính, sau này chỉ để cho các đoàn cải lương, hát bộ, hồ quảng. Xuống ngay downtown Saigonrạp Vĩnh Lợi ở đường Lê Lợi gần bệnh viện đô thành. Vào xem phim ở đây có cái tiện lợi là nếu "thả dê" bậy bạ lỡ bị ăn guốc "phun máu đầu" th́ chỉ cần mấy bước là tới nhà thương ngay. Rạp thuộc loại trung b́nh. Coi phim xong rồi tạt vô quán Thanh Bạch đá một dĩa cơm rang "bổn tiệm" hay một ổ bánh ḿ gà th́ thiệt là mát trời ông địa.

 



Image

 



Xích lại đường Nguyễn Huệ, các bạn sẽ thấy ngay rạp Rex, rạp hát đầu tiên có thang cuốn (escalator) cũng của ông Ưng Thi (Đại Nam). Đây là rạp de luxe nhất của thủ đô. Khán giả rất thanh lịch, ai lạng quạng th́ ngài đô trưởng ở kế bên sẽ bước qua hỏi thăm sức khỏe liền. Giá vé mắc hơn các rạp khác nhưng money's worth. Nghe tụi bạn nói trong ngày khai trương (chiếu phim Ben Hur với Charton Heston), có một người đẹp nọ đi thang cuốn lúc lên gần tới tầng lầu không hiểu quưnh quáng thế nào mà để cái thang "mắc dịch" nó cuốn luôn cái quần, chỉ c̣n độc cái quần lót nhỏ xíu. Thế là nhiều khán giả may mắn hôm đó được no con mắt với màn striptease 50%. Tôi chắc kiếp trước vụng đường tu nên không có diểm phúc địa được h́nh ảnh "kêu gọi" này. Mà thèm th́ nói vậy chứ nếu tôi có mặt ở đó trong giờ phút nghiêm trọng như vậy th́ chắc bị tẩu hỏa nhập ma đến chết mất thôi.

 



Image

 



Đối điện rạp Rex rạp Eden mà cho tới bây giờ nhắc đến là tôi vẫn c̣n "Ô Mê ly đời ta". Số là trên lầu 3 của rạp này có chia từng ô riêng rẻ, rất ư là riêng biệt kín đáo để "bàn tay đưa anh vào cuộc đời" và "bú mồm" thả giàn. (danh từ bú mồm là do các đồng chí ta sáng tạo) Kế tiếp, ta đi trên con đường Tự Do xuống tận bến Bạch Đằng để vào xem phim ở rạp Majestic mà tây đầm coi cũng rất nhiều.

Tưởng cũng nói thêm là hầu hết các phim chiếu tại Saigon lúc bấy giờ đều nói tiếng Pháp hoặc chuyển âm tiếng Pháp, phụ đề Việt ngữ. Phim nói tiếng Anh th́ chỉ Xuân Thu nhị kỳ. Có lẽ các hảng phim nghĩ rằng Việt Nam là cựu thuộc địa của Pháp nên cứ phạng cho cái Francophonie là tiện việc sổ sách. Hướng về chợ cũ, đi ngang qua các hàng bánh ḿ nổi tiếng để đến đường Tôn thất Đạm, bạn có thể vào xem phim b́nh dân ở rạp Nam Việt. Rạp nhỏ và nóng nực lắm. Cách đó không xa là rạp Kim Châu trên đường Nguyễn văn Sâm, (góc Hàm Nghi) tương đối c̣n mới và chiếu phim cũng "xịn" lắm.

Băng qua đường Pasteur gần ngă tư Lê Lợi có rạp Casino Saigon thuộc loại trung b́nh. Tuy nhiên sau khi xem phim xong, dẫn đào tấp qua bên kia đường làm một dĩa ḅ bía đính kèm ly nước mía Viễn Đông th́ cũng có điểm với em lắm chứ bộ. Đi một đoạn ngắn tới đường Công Lư (cũng góc Lê Lợi) ta thấy rạp Asam mà dân Saigon thường gọi là "Á sẩm". Sau đó có lẽ chủ rạp thấy tên "Á sẩm" mất gốc quá nên đổi lại là Hồng Bàng cho nó đúng điệu Giao chỉ. Ném về phương diện phim ảnh và cơ sở th́ rạp này "ngang cơ" với Casino Saigon. C̣n về tiết mục phụ diễn ăn uống, nếu Casino Saigon có nước mía Viễn Đông th́ Hồng Bàng có tuyệt chiêu suông Thanh Thế rất nổi tiếng trong giới có tâm hồn ăn uống.

 



Image

 



Nếu muốn thưởng thức văn hóa cari, mời bạn bước chân tới rạp Long Phụng ở đường Gia Long, nơi chuyên chiếu phim của hậu duệ ông Gandhi như Công Chúa Thủy Tề, Sữa Rừng Thay Sữa Mẹ với các than hầm minh tinh: Ganeshan, Savitri…

Để xem nữ sinh Saigon hấp dẫn cở nào, mời các bạn đến rạp Lê Lợi đường Lê thánh Tôn. Ở đó bạn sẽ thấy rất nhiều nữ sinh với chiếc áo dài hoa xuân thướt tha, thân liễu dịu dàng trông bắt con mắt lắm. Chính v́ thế mà dê thả vào rạp đông nghẹt đến đổi không c̣n chỗ ngồi. Tội nghiệp nhiều em đứng xem phim mà bỗng cảm thấy như có ai cầm ổ bánh ḿ nóng hổi vừa thổi vừa ăn kê sát phía sau ḿnh th́ đích thị là nó đó! Các cô phải di tản đi chỗ khác gấp gấp chứ không th́ bị ô nhiểm môi trường rán chịu à.

Tôi cá với các bạn vào coi phim ở rạp Long Thuận (ngang ga xe lửa Saigon phía đường Lê Lai) mà dám ngồi ghế đàng hoàng. Tại sao lọa vậy? Thưa v́ đó là mật khu của rệp. Hổng biết chúng theo con đường nào mà tràn ngập rạp. Từ chân ghế, mặt ghế, thành ghế đến lưng ghế, chỗ nào tụi nó cũng đóng chốt hết. Muốn an toàn th́ phải ngồi chồm hổm kiểu cán ngố vào restaurant, mà bố ai ngồi chồm hổm trong suốt 2 tiếng đồng hồ cho nổi. Thôi th́ tránh rệp không xấu mặt nào vậy.

Đi dài theo đường Cao Thắng, bạn có thể vào coi rạp Việt Long (ngay ngă ba Trần quư Cáp) cũng thuộc loại khá. Vào đầu thập niên 70, rạp được tân trang và đổi tên là Thăng Long. Tôi c̣n nhớ (v́ chính tôi đi coi chứ ai) phim cuối cùng được chiếu trước khi bọn cướp ngày từ rừng rú về thành là phim "The French Connection" do tài tử Michael Caines đóng vai chính.

Gần cuối đường Cao Thắng (ngă tư Phan thanh Giản xéo chợ 20), có rạp Đại Đồng Saigon rất ư là b́nh dân, chiếu toàn phim cũ, giá vé chỉ bằng giá một tô phở xe lửa. Nhưng được cái xe ḅ viên ngay ngay trước rạp th́ tuyệt cú mèo. Quẹo qua đường Phan thanh Giản về hướng ngă bảy, nơi tọa lạc rạp Long Vân thuộc loại kha khá. Rạp lúc nào cũng đông khán giả, chắc nhờ ở ngay trung tâm nhân măn của Saigon: cư xá Bàn Cờ, cư xá Đô Thành, chung cư Minh Mạng... Phía bên kia ngă bảy, đường Vĩnh Viễn là rạp Thành Chung (Vườn Lài) mà khán giả vào xem có cái "thú đau thương" là nếu trời nóng th́ tắm hơi, c̣n trời mưa th́ tắm nước từ nóc rạp dột xuống.

Chiều mồng một Tết, ta kéo vài người bạn cùng tới đường Hồng Thập Tự (ngang tiệm bàn ghế Phan văn Nhị) để đón xuân bằng tô cháo vịt nóng hổi thơm lừng hành hương nước mắm gừng đậm đà rồi đưa cay một ly nước mắt quê hương. Sau đó ta băng qua đường vô rạp Olympic xem phim "Le Mirage de la Vie" do Sandra Dee đóng th́ thấy đời c̣n dễ thương lắm chứ. Rạp Olympic sau đó được đoàn Kim Chung từ Aristo, đường Lê Lai, tới bao rạp làm sân khấu thường trực.

Rời đường Hồng Thập Tự, bạn thừa thắng xông lên tới rạp Kinh Đô đường Lê văn Duyệt (ngă ba Huyền Trân công chúa) ngang Tổng Liên Đoàn Lao Công của bố già Trần quốc Bửu. Có lẽ mang tên là Kinh Đô nên rạp rất sạch sẽ thanh lịch. Tiếc là rạp chỉ hoạt động có 4, 5 năm ǵ đó rồi đi chỗ khác chơi nhường địa điểm lại cho cơ quan USAID của Mỹ.

Bây giờ mời bạn đàng trước - bước - tới ngă tư Trần quư Cáp, Lê văn Duyệt để vào xem rạp Nam Quang (chợ Đủi) thuộc loại B́nh dân học vụ. Cũng nằm trên đường Lê văn Duyệt, qua khỏi trung tâm nghỉ mát dài hạn Chí Ḥa có rạp Thanh Vân, cũng đại loại như rạp Nam Quang. Có điều cần lưu ư các bạn là các rạp này có nhiều Bê-Đê lắm đó. Đang ngồi xem phim mà bạn bỗng "giác ngộ" là có bàn tay năm ngón của thằng ngồi bên cạnh vượt biên vào vùng cấm địa của bạn để bấm nốt nhạc th́ chính nó đó. Nó định biểu diễn altosax đó. Bạn chỉ c̣n có đi chỗ khác xem cho khỏi ngất ngư con tàu đi. Đi một chút tới đường Thoại Ngọc Hầu, rẽ vô chợ Ông Tạ bạn sẽ gặp ngay rạp Đại Lợi chiếu đủ thứ phim Âu Á. Sau ngày đứt phim 30-4, bọn VC xử dụng rạp Đại Lợi (cũng như nhiều cơ sở khác) làm nhà tù. Quẹo xuống đường Trương Minh Giảng có rạp Văn Lang không ǵ đặc biệt.

 



Image

 



Và bây giờ mời bạn ghé vào Đakao để xem rạp Casino Đakao (ngă ba ba Hiền Vương - Đinh tiên Hoàng). Rạp này chung một chain với rạp Casino Saigon nhưng kém thanh lịch, sạch sẻ hơn. Tuy nhiên bạn có thể tự yên ủi bằng tô ḿ Cây Nhăn danh tiếng gần bên rạp. Đi trên đường Hai Bà Trưng qua khỏi Cầu Kiệu tới chợ Phú Nhuận bạn sẽ gặp rạp Văn Cầm Phú Nhuận chung một chủ với rạp Văn Cầm Chợ Quán (Nguyễn Biểu- Bến Hàm Tử) Theo tôi đây là rạp nhỏ nhất Saigon và giá vé rẽ nhất. Tiền nào của nấy đó các bạn ạ. Nếu không muốn vào xem rạp Văn Cầm th́ mời bạn quay trở về Tân Định để tới rạp Kinh Thành bên hông chợ Tân Định. Rạp này rất xưa nên dưới mức trung b́nh trên mọi phương điện.

Cách đó không xa, trên đường Trần Quang Khải có rạp Văn Hoa. Đây là rạp mới nhất của thủ đô Saigon nên màn ảnh, âm thanh tuyệt hảo, ambiance lại rất khang trang lịch sự, chiếu toàn phim mới. Sau đó, ta cùng hướng về Gia Định qua đường Bạch Đằng (bên hông chợ Bà Chiểu) có rạp Cao đồng Hưng, c̣n đường Nguyễn văn Học (ngă tư B́nh Ḥa) có rạp Đại Đồng Gia Định. Cả hai rạp dưới xa mức trung b́nh, nạn đứt phim rất thường xăy ra. Có điều là cạnh rạp Đại Đồng có quán cơm tấm b́ ăn cũng phê lắm. Giờ th́ bạn hăy đi dọc theo đường Lê quang Định (Gia Định) để đến trạm cuối của cuộc du xuân là rạp Lạc Xuân nằm trên đường Gia Long (cạnh chợ G̣ Vấp). Rạp chiếu toàn phim cũ và cái projecteur chắc của Tây để lại nên phim cứ sọc rằn làm nhức mắt người xem.

 



Image

 
Thưa các bạn, sau khi đi một ṿng các rạp chiếu bóng Saigon, các bạn có thấy bồi hồi nhớ thương quê hương thân yêu của chúng ta hay không? Chắc hẳn là có v́ không ai trong chúng ta không giữ trong tâm tư những h́nh ảnh, những kỉ niệm êm đềm của một thời hoa mộng. Có thể đó là một buổi tối đi bên người yêu giữa trời lất phất mưa dưới hàng me lá xanh rơi nhè nhẹ trên mái tóc em. Hay có thể cũng là một ngày về thăm quê Ngoại, ăn bửa cơm tép kho canh rau dền trong mái tranh nghèo bàng bạc khói lam chiều, bên ḍng sông nước lững lờ đẩy đưa đám lục b́nh tim tím trôi giạt đến một phương trời vô định.
Nhưng cảm động nhất có lẽ là chuyến tháp tùng đoàn học sinh ngày đầu xuân đi thăm tiền đồn Dakto, Ben-Het. Đến thăm để mà cảm thương cho cuộc đời chiến sỹ Việt Nam Cộng Ḥa nơi rừng núi âm u, áo bạc màu chiến trận, thân dăi dầu phong sương, tay gh́ chặt súng để sẳn sàng chiến đấu. Tất cả đă bỏ lại thành phố những người thân yêu ṃn mỏi đợi chờ, những cuộc vui tuổi trẻ, những ước vọng thanh xuân.

Đối với lính, Xuân chỉ là:

"Đón giao thừa một phiên gác đêm
Chào Xuân đến súng xa vang rền"

(Phiên Gác Đêm Xuân, Nguyễn văn Đông)

hoặc:

"Đồn anh đóng ven rừng mai
Nếu mai không nở, Anh đâu biết Xuân về hay chưa?"

(Đồn Vắng Chiều Xuân, - Trần Thiện Thanh)

hay chua xót hơn:

"Quà Xuân anh chẳng có, gác giặc từng giờ,
Đời lính chiến lấy ǵ về tặng em"

(Phút Giao Mùa, Trần Thiện Thanh)

Trở lại chuyện coi phim Tết, ta không thể không nói đến bói tuồng đầu năm, một tập tục rất thú vị của dân tộc. Này nhé! bạn đừng xem trước quảng cáo phim mà cứ đi thẳng tới một rạp nào đó rồi xem phim mà đoán vận mạng trong năm. Nếu gặp phim cao bồi đấm đá chẳng hạn như Gunfight at the O.K.Corral th́ bảo đảm trong năm có chuyện thượng cẳng tay hạ cẳng chân. C̣n nếu xem nhằm phim bài bạc như Casino th́ quanh năm sẽ ngồi ṣng hơi nhiều. Nếu coi trúng phim travel như "Around the world in 80 days" th́ cứ chuẩn bị mà đi du lịch. Nếu không đi Mỹ…Tho th́ cũng đi Tây… Ninh hoặc Đức… Ḥa vậy, C̣n như ai mà lỡ coi phải phim cấm trẻ em như Nam Nữ Y Học Bửu Giám "th́ cầm chắc là phải tới nhà thuốc Vơ văn Vân mua một lô 'Tam tinh hải cẩu bổ thận hoàn" nếu là quư ông, c̣n quư Bà th́ sao? Mắc cở ǵ mà hổng chịu xài "Dưỡng thai nhành mai" cho fetus nó được nhờ.

Cũng trong mục bói tuồng đầu năm, có một điều mà cho tới bây giờ tôi vẫn c̣n thắc mắc là hồi Tết Ất Măo (1975), không hiểu có rạp nào chiếu phim "Chúng tôi muốn sống" (Lê Quỳnh, Mai Trâm, Thu Trang…) hay "Ánh sáng miền Nam (Lê Quỳnh, Khánh Ngọc) hay không và đa số đồng bào ta có xem không mà suốt năm phe ta ùn ùn xuống tàu, xuống ghe, xuống bè, xuống cả cần xé để vượt biên quá chừng chừng. Dĩ nhiên trong số những người "chân bước xuống thuyền nước mắt như mưa" có cả bần bút nên mới có được ngày hôm nay ngồi viết lếu láo góp vui cùng các bạn trong ngày đầu Xuân Kỉ Mẹo và nhất là để chúng ta cùng hoài niệm về một "Saigon đẹp lắm! Saigon ơi! Saigon ơi!"

Nguyên Trần
 

 



Image