Nhạc sĩ Phạm Thế Mỹ


Linh hồn của những ca khúc, trường ca Phật giáo và Hoà b́nh, Dân tộc.



Trần Tuyết Hoa

Sau mùa pháp nạn 1963, tên tuổi nhạc sĩ Phạm Thế Mỹ, một nhạc sĩ Phật tử bổng nỗi bật lên giữa rừng tân nhạc thời bấy giờ với đủ mọi khuynh hướng tư tưởng vô cùng phức tạp…Vậy mà dân Sài g̣n hồi đó không sao quên được những tiếng hát thanh thóat quen thuộc gần như không thể thiếu :”Bóng mát”,”Bông hồng cài áo”,”Sớm mai chim hót”.v.v…cứ vang vang trên đài phát thanh Sài g̣n,Huế,Đà nẵng, Đà Lạt, Nha trang…vào các mùa Vu Lan, Phật Đản,Phật thành đạo…hằng năm. Bên cạnh đó là những sinh họat văn nghệ của Đ̣an Văn nghệ Sinh viên Vạn Hạnh do nhạc sĩ giáo sư Phạm Thế Mỹ hướng dẫn ,tập dượt rất kỹ lưỡng ,nghiêm túc và tŕnh độ để chào mừng những ngày lễ lớn của Phật giáo bằng những sáng tác của chính anh, mang nội dung Ḥa b́nh, Đạo pháp và Dân tộc qua các trường ca để đời: “Lửa Thiêng”,”Con đường trước mặt”,”Thêm một lần hoa nở”…trên các sân khấu Thống nhất, Trần Hưng Đạo, Quốc Thanh, Thiền Viện Vạn Hạnh, Nha trang, Đà lạt….Tiếng hát của dàn hợp xướng gồm những diễn viên sinh viên nghiệp dư chúng tôi đă ḥa cùng với chiêng trống Bát Nhă, tiếng chuông,tiếng mỏ đă d́u dắt tâm hồn người nghe trở về với nhạc điệu Phật giáo thật tuyệt vời và kỳ lạ! Phần nhạc kịch cũng độc đáo không kém với các nhạc cảnh “Sắc lụa Trữ La”,”Ḥa b́nh ơi hăy đến”,”Thương quá Việt Nam”…Sau này c̣n có những “Trang sử mới”,”Trái tim Việt Nam”,”Tiếng hát dậy từ ḷng đất”,”Những bài ca xanh”…Tất cả là giấc mơ của nhạc sĩ Phạm Thế Mỹ về một Việt Nam không c̣n chiến tranh,một Việt Nam Ḥa b́nh với các em bé nông thôn nghèo đói không c̣n phải chạy bom,chạy đạn ngày đêm…Không c̣n lo sợ chết chóc ở tuổi phải được đến trường đi học, phải được vui chơi hạnh phúc tuổi thơ trên ruộng vườn, trong xóm làng Việt Nam.

Dư luận báo chí Sài G̣n cũ :
Báo chí Sài g̣n hồi đó có lệnh cấm,không ai được nói Ḥa b́nh.Đến nỗi chị bạn thân thương Nhất Chi Mai của tôi phải tự thiêu để được nói lên ước nguyện Ḥa b́nh cho Việt Nam!...v́ “Sống ḿnh không thể nói, chết mới được nên lời… Ḥa b́nh là có tội,Ḥa b́nh là Cọng sản”…( Thơ Nhất chi Mai). Vậy mà không hiểu sao cũng có vài bài báo đă viết chui,viết lách cách nào mà khắc họa lên được một Phạm Thế Mỹ yêu nước đến cuồng nhiệt, khao khát Ḥa b́nh như điên với một trái tim Việt Nam sục sôi bất khuất…Có một họat cảnh mà báo chí c̣n chưa biết là họat cảnh “Lời nguyện pháp trường”,suưt bị cảnh sát hỏi thăm! Cho dù vào khỏang tháng 5/1966 tôi đă gặp anh trong tù của An ninh quân đội, anh cũng ngồi trong một cát- sô bên cạnh chúng tôi! Ra tù lại tiếp tục viết nhạc và sinh họat văn nghệ ở đại học Vạn Hạnh…Ư nhạc nghiêng về triết lư Phật giáo nhiều hơn.
Trong các tờ báo trước 1975, có bài đăng tiết mục phê b́nh thơ nhạc Phạm Thế Mỹ :
- Xin trích báo Diễn Đàn 2. Tiết mục Văn học nghệ thuật:
“Phạm Thế Mỹ là một thi sĩ và là tác giả của nhiều ca khúc rất đẹp…Trong đêm thứ Bảy,19/7/1969 Phạm Thế Mỹ và Đăng Lan đă tŕnh bày những bài thơ và nhạc của anh trước một cử tọa chọn lọc tại thính đường Viện Đại học Vạn Hạnh.Cũng là một nhạc sĩ của tuổi trẻ và của khát vọng Ḥa b́nh ,tuy không trở nên một hiện tượng thời thượng …Nhưng Phạm Thế Mỹ có những nét nhạc độc đáo…nhiều nét lạ và điêu luyện . Lời ca của Mỹ mang nhiều tranh đấu tính…Có lẽ đó cũng là lư do khiến thính giả của Mỹ chỉ là một nhóm chọn lọc…”
-Một bài báo khác, đă giới thiệu trong tiết mục “Sinh họat Tân nhạc trong tuần :”Bông hồng cài áo được sọan thành ca khúc”-“Tập tùy bút Bông hồng cài áo của Thượng Tọa Thích Nhất Hạnh sau khi được giới cải lương biến thành kịch, bây giờ lại được nhạc sĩ Phạm Thế Mỹ sọan thành ca khúc. Với tất cả cố gắng ,nhà nhạc sĩ quê quán ở sông Đà(Đà Nẵng đó!) đă tân nhạc hóa “Bông hồng cài áo” rất hay.Ng̣ai ra c̣n có cựu thiếu úy họa sĩ Hiếu Đệ tŕnh bày b́a rất chi là “bay bướm và trang nhă” khiến cho “Bông hồng cài áo” xuất hiện trong thị trường Tân nhạc như một cô gái đẹp mặc áo dài xuất hiện giữa một rừng người mặc ṭan Mini Jupe”.
-Một bài báo khác, trong bức “Thư cho Vĩnh Điện”, nhạc sĩ P.D. đă ghi “…Phạm Thế Mỹ tổ chức được nhiều đêm hát và đọc thơ ở Sài g̣n, Đà lạt, Nha trang rất hay, rất đáng phục! V́ trong lúc này và ở miền này, tổ chức được những đêm ca hát có hứng khởi thật là khó! Nhóm du ca CPS và một số pḥng trà cũng muốn gây không khí văn nghẹ lắm nhưng h́nh như họ vẫn bị nằm trong khung cảnh snobisme (theo thời), thiếu người trung thực để gây phong trào . Hầu hết là háo danh hay háo tiền mà thôi! Anh yêu một số bài mới của Mỹ, thực thà mà nói, Mỹ vẫn chưa ra khỏi được những cái chung chung (lieux communs) t́nh tự dân tộc, hay hát với khán giả. Nhưng với mấy bài như “Rao bán”, “Sài g̣n vui không em”, “Tôi phải nói với anh điều này…”…vân vân…Mỹ đă thành công trong một lọai ca mới mà anh gọi là hiện thực (không phải theo quan niệm mác xit đâu), đại khái như những truyền thống Brassens của Pháp, Dylan của Hoa kỳ…”
-Trích báo Tinh Hoa số 26, tác giả K.D. ghi:
“…Hơn 500 thính giả chọn lọc, lúc lịm đi,lịm đi vào giấc mơ của tuổi thơ không mẹ,lúc dào rạt tin yêu, lúc ầm ầm phẫn nộ như thác đổ trên ngàn ,để rồi tất cả đều tan biến đi nhường chỗ cho sự bao dung, độ lượng …120 phút tŕnh diễn, kháng giả như đang được sống ḥa b́nh trong không khí chiến tranh…Không than óan ,nức nở,tuyệt vọng,van xin…,Không ủy mị,khắc khỏai dày ṿ tâm thức như Tâm ca…Đầy tin yêu, phấn đấu(Bi,Trí,Dũng). Đó là sự thành công đêm Thơ Nhạc của Phạm Thế Mỹ và Đăng Lan.
-Và cũng xin trích báo Tin Sáng số 368,năm 1970, một đọan trong tiết mục “Nhật kư của một nữ sinh viên “(đó là tôi,Trần Tuyết Hoa mà hồi đó viết, không dám để tên thật sau 2 lần ở tù v́ đấu tranh sinh viên đ̣i Ḥa b́nh:
…”Điệp khúc cuối cùng kết thúc trường ca “Con đường trước mặt” năm đó của hơn 100 sinh viên Vạn Hạnh “ đồng hát cho quê hương” dưới sự hướng dẫn của tác giả, người nhạc sĩ tài hoa nhưng rất nghèo,điệp khúc đó đă nói lên được điều ước mơ của chúng tôi, đă hé mở cho chúng tôi nh́n thấy một chân trời huyền thọai của quê hương mà bất cứ con tim Việt Nam nào dù đang run rẩy, hụp lặn trong khói lửa ở đây hay đang yên thân ở một chân trời xa lạ,b́nh thản nào cũng cùng nhau cảm thấy rộn ràng, hồi hộp, thấp thỏm chờ mong từng phút, từng giây…ngày Ḥa b́nh trở về với Dân tộc…”

Tiểu sử và họat động sáng tác :
Và bây giờ là cuộc nói chuyện của nhạc sĩ Phạm Thế Mỹ với báo Dân tiến Tân nhạc ngày 23/8/1967 về tiểu sử của ḿnh:
-Tiểu sử : “…Phạm Thế Mỹ sinh năm 1932,tại Qui nhơn (Trung Việt),xứ sở của rừng dừa mà anh đă có lần nhắc đến trong nhạc phẩm “Những ngày xưa thân ái’:…”Uống nứơc dừa hay nứơc mắt quê hương”. Ra đời trong một gia đ́nh có truyền thống về văn nghệ (em của nhà văn Phạm văn Kư, người được giải thưởng Văn chương Hàn lâm viện Pháp với cuốn “Perdre La demeure ) và nhà thơ Phạm Hổ). Phạm Thế Mỹ đă được sự d́u dắt của các anh dể phát triển tài năng của ḿnh.Lúc nhỏ,anh học lư thuyết nhạc với sư huynh Yersin ở trường Gagelin (Quy nhơn). Sau đó,anh học ḥa âm với ông Nguyễn Phụng và bà Nguyễn khắc Cung tại trường Quốc gia âm nhạc Sài g̣n.Anh c̣n qua một thời kỳ dài để tự đọc, học thêm về ḥa âm (Harmonie),đối âm (contrepoint), ṭng âm(Fugue),sáng tác nhạc (Composition), kết nhạc pháp (Orchestration) (theo danh từ âm nhạc của Tống ngọc Hạp), của các tác giả Catel, Dupré, Dubois, Durand, Dureau,H.Berilioz, Norberi Dufourcq. Đặc biệt là Luận án Tiến sĩ nhạc học của Trần văn Khê ở Pháp,đă giúp rất nhiều khi anh sáng tác những nhạc phẩm mang màu sắc dân tộc nói riêng và Á đông nói chung.
Trước đây, anh là giáo sư âm nhạc tại các trường trung học Nguyễn Công Trứ, Tây Hồ, Bồ Đề,Kỷ thuật Đà nẵng .Hiện nay anh là Trưởng Pḥng Văn nghệ Viện Đại học Vạn Hạnh và là giáo sư âm nhạc tại các trường Trung học Mạc Đỉnh Chi,Thanh niên phụng sự xă hội Sài g̣n.
-Thời gian sáng tác : Phạm Thế Mỹ bắt đầu từ năm 14 tuổi.Lúc bấy giờ anh đă viết nhiều ca khúc nhỏ mặc dù chưa hiểu ǵ về luật “Cân phương” (Carrure) hay công dụng của những “Giai kết”(Cadences). Được sự ngợi khen và khuyến khích của nhũng người thân, anh càng gia công học hỏi thêm phần nhạc lư, sáng tác và nghiên cứu để t́m ṭi những ưu điểm,những nét đặc sắc của các nhạc sĩ nổi tiếng đương thời như Đặng Thế Phong, Lưu Hữu Phước, Phạm Duy, Nguyễn Xuân Khóat, Nguyễn Mỹ Ca…
Từ năm 20 tuổi trở về sau, anh bắt đầu sáng tác một cách vững vàng và đều đặn hơn.Những nhạc phẩm của anh ,kể đến nay gồm có:
-Nhạc bản: Đáng kể nhất là các tác phẩm “ Ngỏ chiều”,”Nắng lên xóm nghèo”, Nhạc buồn đêm sao”,”Màu tím hoa sim”,”Những ngày xưa thân ái”,”Người yêu và con chim sâu nhỏ”,”Đưa em về quê hương” và 2 nhạc bản mới nhất :”Bông hồng cài áo”,” Bóng mát” (do nhà xuất bản Hát cho quê hương ấn hành).
-Vũ kịch: “Kim Trọng Thúy Kiều”(1962-66)
-Tiểu ca kịch :”Hoa bướm và thiếu nữ” (1960),”Nước mắt người yêu” (1961)
-Nhạc kịch : “Sắc lụa Trữ La”(1958-1960)
Trường ca : “Lửa thiêng “(1964),”Hàn giang dậy sóng(1960,”Con đường trứơc mặt”(1967)
Những Vũ kịch,Tiểu ca kịch, Nhạc kịch,cũng như Trường ca, …Trường ca “Con đường trước mặt “ mới sáng tác của Phạm Thế Mỹ đă được tŕnh diễn trên Đài phát thanh Huế,trên các sân khấu miền Trung ,mới đây ở Sài g̣n tại rạp Thống nhất ,Trần hưng Đạo.
-Khuynh hướng và quan niệm sáng tác:
Phạm Thế Mỹ chủ trương sáng tác không chạy theo thị hiếu quần chúng .Anh nghĩ rằng nhiệm vụ nhạc sĩ (cũng như tất cả các người sáng tác thuộc các ngành khác trong lĩnh vực Văn hóa là phải hướng dẫn quần chúng trên phương diện thưởng thức. Anh có khuynh hướng sáng tác nghiêng về T́nh yêu quê hương , t́nh yêu dân tộc,ca ngợi t́nh người và ca ngợi cuộc sống thanh b́nh.

-Nhận định về hiện t́nh Tân nhạc Việt Nam: Nhạc sĩ Phạm Thế Mỹ cho biết:
-Nhạc phẩm rất dồi dào về lượng nhưng nghèo nàn về phẩm.
-Phần đông giới Tân nhạc chúng tôi,dù là Nhà xuất bản,nhạc sĩ,hay ca sĩ đều nghĩ đến vấn đề thương mại trước hơn vấn đề nghệ thuật. Đó là sự thực chua xót không thể tránh được trong ḥan cảnh hiện tại mà chúng tôi hy vọng tương lai sẽ khá hơn. Rất đồng ư với một số nhận định của nhạc sĩ Ḥang Nguyên về hiện t́nh Tân nhạc Việt Nam( Thuyết tŕnh trong Đại hội văn nghệ ṭan quân).
-Dự định tương lai:
-Với tư cách Trưởng Đ̣an văn nghệ sinh viên Đại học Vạn Hạnh, anh có dự định đưa đ̣an đi lưu diễn tại các đại học bạn (Sài g̣n ,Cần thơ, Huế, Đà lạtđể gây t́nh thân hữu, gây không khí tŕnh diễn văn nghệ Dân tộc và hùng mạnh trong giới sinh viên.
-Với tư cách người chăm nom cho nhà xuất bản Hát cho quê hương, ư định của anh là tuyển chọn để ấn hành nhạc phẩm hợp với đường lối anh đă tŕnh bày ở trên.
-Nhà xuất bản do anh chăm nom, chủ trương t́m và giới thiệu những người viết và hát mới với quần chúng thưởng thức.
-Hợp tác với một số nghệ sĩ bạn để dựng những vở nhạc kịch mà anh đă viết trước đây tại các sân khấu Sài G̣n,”

Người thể hiện tâm đắc giai đọan 1974-75…của tác giả
Đó là chị Diệu Lư, bây giờ là người vợ c̣n rất trẻ của anh hiện nay, là một cô giáo dạy Văn ở trung học mà trứơc đây đă từng là giọng ca nữ một thời sát cánh anh trong các buổi tŕnh diễn Văn nghệ Sinh viên ở Đại học Vạn Hạnh và các trường bạn…Là thế hệ sau Đăng Lan, Mai Hoa, Phi Huệ, Miên Đức Thắng, Nguyễn Xuân An…Diệu Lư là giọng ca xô lô nữ rất trẻ mà Phạm Thế Mỹ đă chọn để hát chung với anh hay với Hồ Thanh Hải, một giọng xô lô nam truyền cảm ,cùng thế hệ với Diệu Lư khỏang 1974 cho đến sau 75.
Cách đây vài năm, khi anh Mỹ bị một cơn tai biến, sức khỏe yếu dần, nên không c̣n viết và tŕnh diễn được nữa nhưng tác phẩm anh từ 74 đến sau 75, có một số trường ca cũng được hoang nghênh nồng nhiệt, đó là :
-“Những gịng sông anh em”(1974)
-“Những trang sử Việt Nam” Diệu Lư hát cùng Thanh Hải.
-Sau 1975:
-“Con đường thế kỷ”.
- “Gió Củ chi”
-“ Thành phố trăng tṛn”…
Từ trước 1975, ḍng nhạc Phạm Thế Mỹ mang nội dung Ḥa b́nh ,Đạo pháp,Dân tộc, về sau,nhạc của anh cũng hướng về “T́nh người”,cụ thể là t́nh thương các em bé bất hạnh ở nông thôn hay trong các trại tạm cư ,chạy bom đạn từ thôn quê lên thành phố…Với giấc mơ một Việt Nam Ḥa b́nh,Độc lập và Thống nhất đất nước.

Tiếng hát loài chim chiến tranh :
Khỏang cuối năm 1967, trong một đêm tŕnh diễn của đ̣an Văn nghệ sinh viên đại học Vạn Hạnh tại rạp Thống nhất, sau các tiết mục hợp xướng, đơn ca, nhạc kịch…một tiếc mục bất ngờ làm cả ngàn khán giả sững sốt, đó là nhạc cảnh “Lời nguyện pháp trường” mà tác giả Phạm Thế Mỹ đă giàn dựng rất công phu với Nguyễn Xuân An vai chính một tử tù chính trị bị đưa ra pháp trường xử bắn…An mặc bộ bà ba đen và một băng vải đen bịt mắt ,quỳ gối và bị trói thúc ké vào một trụ cột, chờ thi hành án.Hai sĩ quan Cộng ḥa cầm súng chỉa vào An và tuyên bố cho anh nói lời cuối cùng.An ngữa mặt lên trời, cất cao tiếng hát “Lời nguyện pháp trường” của Phạm Thế Mỹ. Cả hội trường im phắt, nín thở và trào nước mắt theo từng tiếng hát, hơi thở của An:
“Chắc trời c̣n xanh lắm,
Cho tôi quỳ xuống đây
Tiếng ru nào trót dậy
Chắc buồn mà không hay…

Tôi tay đầy ṿng buộc
Thân che ḷng cát này
Quê hương sầu tôi đấy
Mắt nào nh́n lại đây?

Hỡi người anh phía trước,
Hỡi người bạn sau lưng
Hỡi từng viên đạn nhỏ
Cho tôi ly rượu mừng.

Mùa xuân nào lại đến,
Lời ca nào lại bay ,
Tiếng ru nào của mẹ,
Mắt lệ nào của em?

Cho tôi xin mở mắt
Nh́n tay người đang run,
Chiến công nào cao lớn
Hơn mạng người đau thương?

Lạy trời!
Lạy trời tôi đừng biết,
Xin cho tôi đừng biết,
Tôi là người như anh,
Tôi chết v́ tay anh!
Chết!Chết v́ chiến tranh!...


Đùng! Đùng! Đùng! Tiếng súng bùng nổ và An, người tử tù gục xuống…Màn từ từ khép lại theo tiếng nhạc kết thúc tái tê của một “Lời nguyện pháp trường” như để tiễn đưa linh hồn người tử tù chính trị, người thanh niên Việt Nam yêu nước đến giây phút cuối đời!...
Cả hội trường chết lặng như một phút mặc niệm! rồi mọi người bừng lên, đứng phắt lên vỗ tay vang dậy rần rần…Hội trường như muốn vỡ tung ra, khán giả không chịu ra về, nhiều người c̣n muốn nán lại ngậm ngùi, tiếc nuối…
Khi tôi mang gói khăn áo đồ diễn ra về đi ngang qua các bà Má phong trào đang c̣n đứng lại để nh́n mặt từng đứa chúng tôi mà vừa khen, vừa khóc… “Chèn ơi! Sao tụi nó làm cái kịch ǵ mà giống anh Trỗi quá hà!” Tôi giựt ḿnh vội can ngăn các Má và ḍm chừng coi có công an ch́m nghe không. “Trời ơi! Má ơi ! Má đừng nói vậy lỡ công an nghe được là chết hết tụi con đó! “ Bà già vừa ôm tôi vừa mếu máo: “Chớ ai biểu tụi bay làm …giống… quá chi!...” Chúng tôi vừa mệt,vừa lo sợ mà cũng mừng v́ nhạc cảnh này diễn được trót lọt, không bị cảnh sát ngăn lại và đêm diễn thành công ng̣ai dự tưởng. Sinh viên th́ rất sung sướng, cho rằng nhạc sĩ họ Phạm này đă chơi một trái “ bom văn nghệ” nỗ chậm trên sân khấu mà lọt lưới kiểm duyệt th́ thật là tuyệt chiêu, dễ nể!...Nhưng đến Tết Mậu Thân th́ hầu hết các sinh viên đầu đàn trong các chương tŕnh Văn nghệ kiểu này đều bị mời vô tù hết. Khi bước lên chiếc “xe cây bịt bùng”, tôi gặp đầy đủ ,cả anh Trương Th́n,Trưởng Đ̣an Văn nghệ Tổng hội SV Sài g̣n với Đêm Văn nghệ “Tết Quan Trung “cực kỳ độc đáo với 200 ngàn khán gỉa ngồi bệt xuống đất giữa trời trong khuông viên trường Quốc gia Hành chánh cũ,(nay là Trường Đảng)…C̣n anh Mỹ phải chạy về Đà Nẵng trốn tránh một thời gian.
Niên khóa 1969-1970 nhạc sĩ Phạm Thế Mỹ lại về làm giáo sư âm nhạc chính thức và Trưởng pḥng Văn-Mỹ-Nghệ của Viện, đồng thời cũng là Trưởng Đ̣an Văn nghệ của Viện Đại học Vạn Hạnh.
Các lớp Quốc nhạc th́ do nhạc sĩ Nguyễn Hữu Ba và nhạc sĩ Vĩnh Phan phụ trách, lớp ḥa âm và sáng tácdo Phạm Thế Mỹ, anh đă đào tạo các nhạc sĩ trẻ :Miên Đức Thắng, Nguyễn văn Sanh, Nguyễn Đức Huy,Nguyễn Khôi,Lê văn Huê,Vũ Đức Sao Biển,Nguyễn Xuân An…
Đ̣an Văn nghệ ĐH Vạn Hạnh đă được thành lập và chính thức ra mắt ngày 7-1-1968 với mục đích căn bản là sưu tầm, sáng tác ,tŕnh diễn văn nghệ Phật giáo và Dân tộc, lành mạnh hóa tinh thần của sinh viên và quần chúng.
Tôn chỉ của Đ̣an là:
1-Ca ngợi Đức tin và T́nh thương.
2-Vươn khởi về một tương lai tươi sáng tự do.
3-Nói lên khát vọng ḥa b́nh trong tâm hồn người Việt Nam qua
mấy mươi năm khói lửa.
4-Chống lại khuynh hướng văn nghệ ru ngủ…
Từ đó Đ̣an Văn nghệ SV Vạn Hạnh đă tŕnh diễn thành công không chỉ ở Gài g̣n mà cả các cuộc lưu diễn ở các đại học bạn các tỉnh miền Trung và Đà lạt…Báo chí Sài g̣n hồi đó ca ngợi nhiều về sinh họat của Đoàn như có ư kích động sinh viên dấy lên một phong trào,một sức sống mới lành mạnh trong tuổi trẻ …Nhà báo Ḥang Thái Nguyên (Nguyễn Hữu Thái) đưa lên báo Tin Sáng 1966 trích bài”Lời lên tiếng “trong tập thơ nhạc “Ḥa b́nh ơi hăy đến”của Phạm Thế Mỹ:”Tuổi trẻ không ngồi để ước mơ mà phải lấy sức mạnh của chính ḿnh để biến ước mơ thành sự thật…Với tôi ,sức mạnh đó là con tim, là tiếng hát…Tiếng hát của tổ tiên xưa, tiếng hát bất khuất, tiếng hát mặt trời đang lên.
Hỡi những người Việt Nam đau khổ,
Hỡi tuổi trẻ Việt Nam anh hùng
Hăy cất cao tiếng hát:
Tiếng hát Việt Nam hôm nay,
Tiếng hát Việt Nam mai sau…
C̣n tiếng hát hôm qua th́ Phạm Thế Mỹ đă làm cho chúng tôi cũng xót xa, cay đắng theo với bài “Những ngày xưa thân ái”của anh đă phổ thơ Phạm Hổ:

Những ngày xưa thân ái,
Hắn đă quên rồi
Riêng tôi,tôi nhớ
Đường làng mênh mông cỏ lúa,
Sương mai khép kín vệ đường,
Hai đứa tôi sách vở cặp chung’
Áo quần nhàu giấc ngủ,
Tung tăng bước nhẹ chân trần,
Gói cơm mo, mẹ bắt xách tùng tơn,
Trong túi, hộp diêm nhốt dế.
Những ngày xưa thân ái thế
Không đem chung hai đứa một ngày mai.
Hắn bỏ làng theo giặc mấy năm nay,
Tôi buồn, tôi giận,
Hôm nay gặp hắn,
Tôi bắn hắn rồi!
Những ngày xưa thân ái!...

Nhung bà mẹ Việt Nam của anh không bao giờ chịu mất con.
…Không! Không thể nào như thế này măi được…
Anh tuổi trẻ Việt Nam lầm đường kia sẽ về lại với quê hương v́:
Trong khói lửa tan hoang , mẹ vẫn một ḷng tin con, một ḷng
tin con
Rồi con sẽ lớn lên và màu da con sẽ vàng,
Con sẽ đến trường học tiếng Việt Nam…
Để thấy quê hương bài ca dài đấu tranh…
Con sẽ lớn lên để trở thành người dân có ruộng, có vườn,có tổ tiên,
…Ḍng máu này là của Quan Trung,
Ḍng máu này là của Trưng Vương,
Với ánh sáng Lửa Thiêng của người sáng bước chân đi ngàn lối…
Mảnh đất nầy của quê ta,
Ruộng lúa nầy của dân ta,
Ta không muốn đời ta tối tăm, lầm than bỡi quân bạo tàn …

Giấc mơ Ḥa b́nh :
Năm 1970, HTN lại trích một đọan của “Con đường trước mặt”nói lên giấc mơ của một tương lai Việt Nam không c̣n chiến tranh:

Đường ta đi thênh thang từng bước,buớc,bước, chim bồ câu bay,
chim bồ câu bay,
Đường ta đi thênh thang từng bước, bước, bước, chuông chùa
ngân nga, chuông chùa ngân nga.
Đường ta đi diều bay cuối xóm,
Đường ta đi trẻ thơ hát cười,
Đường ta đi người yêu đất mới,
Đường ta đi chim hót reo vui.
Ôi con đường Việt Nam,Ôi con đường Việt Nam!...
Hai mươi lăm triệu trái tim ta
Sống yên vui, yên vui một nhà…
Cùng tâm trạng khát khao ḥa b́nh ấy, Anh Lê Trương đă ghi lại cảm nghĩ ḿnh trên tạp chí Sinh viên Xuân 1969 rằng: “Trường ca Con đường trước mặt do Ban hợp xướng của Đ̣an văn nghệ sinh viên ĐH Vạn Hạnh tŕnh diễn 1968 tại rạp Thống nhất đă thu được cảm t́nh đặc biệt của mọi giới đồng bào thủ đô-100 người trên sân khấu là 100 gương mặt biểu t́nh, hội thảo với những đường nét rắn rỏi điển h́nh của thế hệ mới, giọng ca nổ ra thành sóng gió trồi dập giưă màu áo quần đỏ rực thân yêu”.
Nhờ những thành công liên tiếp của Đ̣an như thế nên các sinh viên trong Đ̣an như Vũ Đức Sao Biển, Miên Đức Thắng, Nguyễn Xuân An…đă phấn khởi sáng tác hăng say…Và các giọng ca trẻ do Phạm Thế Mỹ đào tạo cũng đă sát cánh cùng các đàn anh đàn chị như Hồ Thanh Hải,(sau này hát Trịnh Công Sơn rất nỗi tiếng vào những năm 80),là sinh viên ĐH Minh Đức nhưng Hải lại thích sinh họat trong đoàn Vạn Hạnh và được anh Mỹ chăm sóc tận t́nh.
Phi Huệ, giọng ca nữ trầm ấm,là Trưởng đ̣an văn nghệ sv Luật khoa vẫn cùng sinh họat trong Đ̣an Vạn Hạnh, v́ cũng là học tṛ anh Mỹ từ trung học Mạc Đĩnh Chi.
Và Diệu Lư, giọng ca trẻ đặc biệt và là vợ của anh,cho đến nay vẫn c̣n phong độ.
Năm 1972, báo Ḥa b́nh lại đưa tin về băng nhạc “Thương quá Việt Nam”:
…”Măi tới hôm nay,những ǵ chờ đợi, đă đến, đến bằng sự hiện hữu của 1 tiếng hát,2 tiếng và nhiều tiếng hát , Miên Đức Thắng,Xuân An, hiệp cùng với Lệ Thu,Thanh Lan, Trúc Mai, Đăng Lan đồng cất tiếng ngợi ca tha thiết, bắt nguồn từ trái tim thức dậy thắp sáng Việt Nam: Anh Việt Thu, Phạm Thế Mỹ, Trịnh công Sơn…đă tạo thành một chuỗi âm thanh dài dài không dứt.”Thương quá Việt Nam “ với 18 ca khúc ,có thể coi đó như một kẻ đồng hành tự t́nh thân yêu nhất trên bước đường gian nan trước mặt mà chúng ta sẽ đi tới….Băng nhạc sẽ mang đến cho chúng ta sức sống, ḷng cương quyết, chí phấn đấu và ước vọng mai sau trong t́nh tự quê hương . “Thương quá Việt Nam đến với chúng ta trong lúc các pḥng trà đóng cửa, ảnh hưởng t́nh h́nh thời sự, sinh họat văn nghệ tân nhạc có phần sa sút…Đại nhạc hội không tổ chức được, các nhạc sĩ sáng tác không làm ǵ hơn ng̣ai một vài người xoay qua viết nhạc “chiến dịch” cho các đài truyền thanh, truyền h́nh….”

Khơi dậy Lửa Thiêng trong T́nh tự dân tộc :
Cho đến gần ngày Giải phóng, báo Điện Tín, 21/1/1975 lại đưa một tin lớn: “Sinh viên Vạn Hạnh khơi dậy “Lửa Thiêng” soi sáng ḥa giải, tiến đến ḥa b́nh “ trong Đêm văn nghệ chào mừng 25 năm thành lập Văn khoa của Viện Đại học…cùng với lời phát biểu của Thượng Tọa Thích Minh Châu,Viện Trưởng V́ện Đại học Vạn Hạnh: “T́nh tự dân tộc là mẫu số chung để chấm dứt 25 năm chiến tranh…Chừng nào mọi người chịu quay về với t́nh tự dân tộc của ḿnh, chiến tranh mới có cơ duyên chấm dứt “ Và Thượng tọa huấn thị sinh viên đại học Vạn Hạnh hăy đảm nhận công tác khơi dậy cái t́nh tự dân tộc đó trong ḷng người. Rồi Giáo sư Nguyễn Đăng Thục, Khoa Trưởng Khoa Văn cũng đă vạch rơ tai họa hủy diệt của chiến tranh…và khẳng định rằng sinh viên Văn khoa có cơ hội đào sâu vào nền Văn hóa dân tộc,hơn ai hết, là những người có đầy đủ khả năng để thực hiện ư niệm ḥa hợp,ḥa giải dân tộc.
Có phải nhờ được các bậc tôn sư khai sáng “huệ nhăn” cho nên Đ̣an Văn nghệ SV Vạn Hạnh đă kết hợpvới Đ̣an Văn nghệ Sinh viên Sài g̣n tổ chức Đêm nhạc “Hát lên đi quê hương yêu dấu” vào tháng 1/1975 với 5000 SV đủ mọi phân khoa đại học Sài g̣n tham dự đă cùng hát lên những tiếng hát đấu tranh vang dậy, hát cả bài “T́nh đồng chí” để nhớ thời Thanh niên Tiền phong lên đường chống Pháp…Và một lần nữa hợp tấu “Lửa Thiêng” bùng lên như những bó đuốc tràn lên như sóng bể,sáng rực hàng hàng,lớp lớp những con tim tràn đầy nhiệt huyết xua ngọn lửa thành những ngọn trào đốt cháy những mầm mống thù hận,phủ hào quang lên những con đường khai phá giấc mơ ḥa giải t́nh người để Ḥa b́nh lồng lộng tỏa ra giữa một trời b́nh minh rạng rỡ thắm thiết t́nh nghĩa đồng bào…
Chưa bao giờ người viết được tham dự một buổi văn nghệ tŕnh diễn với nhiều ư nghĩa trong suốt mấy năm qua cho nên thấy dường như một vận hội mới cho dân tộc từ những người trẻ mang lại, từ những ư thức mới hồi sinh của những người già đă lóe lên để rồi cất cao và bừng cháy…Thượng tọa Thích Trí Thủ, Viện Trưởng Viện Hóa Đạo, linh hồn cao ngất của vận động ḥa giải lịch sử hiện nay, dường như cũng đă cảm thấy phấn khởi vô cùng nên đă ngồi lại xem cho đến phút chót và thỉnh thỏang gật đầu tán thưởng kèm theo những nụ cười đạo hạnh trên môi.”(HVT)

-Hướng nhạc về các em bé thôn quê (theo nhà báo PN):


Năm 1970,Đ̣an văn nghệ SV Vạn Hạnh tŕnh diễn để cứu trợ tại rạp Thống Nhất. Tập nhạc mới nhất của Phạm Thế Mỹ là “Trái tim Việt Nam”,một giai phẩm đặc biệt của Đối Diện và “Những bài ca xanh” để hát sinh họat với các em bé thôn quê…Anh vẫn đăng thơ ở các tạp chí Đối Diện và Mai. Anh lao vào công việc cứu trợ ở trại tạm cư B́nh Dương 2 cũng như thấy cảnh đồng bào ở tuyến đầu kéo về tản cư ở Đà Nẵng …Anh cho biết có một cảm xúc mới mẻ đă đến trong nguồn cảm hứng của anh…Từ trước tới giờ làm nhạc ,hát trong thành phố với sinh viên, trí thức,tôi cứ tưởng như vậy là tuyệt đỉnh rồi .Bây giờ, qua những ngày sống ở trại tạm cư, tôi mới thấy phải rời bỏ các thành phố để hướng đến các em bé ở nông thôn.Có thể nói…ở đây các em không thiếu thực phẩm mà chỉ thiếu tinh thần .Tập nhạc “Những bài ca xanh” đă ra đời trong chiều hướng đó. Nghe các em bé hát nhạc của ḿnh giữa sân trại trời mới nắng lên c̣n sướng hơn nghe một anh sinh viên hát trong một giảng đường nào đó . Tôi cũng đă đổi sang một kỷ thuật giản dị và lời b́nh dân, đơn sơ cho gần gủi thích hợp với đồng bạ ḿnh….Với một giọng hết sức nhiệt thành, anh Phạm Thế Mỹ cho rằng đi làm việc xă hội, cứu trợ là giúp cho chính ḿnh, lợi cho ḿnh chứ không phải chỉ giúp cho đồng bào .Có đến tận nơi, nh́n tận mắt mới “hưởng thụ” được những h́nh ảnh sống động nhất của t́nh thương và niềm tin…Ước vọng của anh là thống nhất dân tộc và mong mỏi thương yêu, tiến bộ chứ không phục vụ cho một phe, phía nào hết”.
Ngọn Lửa Thiêng” trong ḷng dân tộc đă được Phạm Thế Mỹ và Đ̣an Văn nghệ Sinh viên Vạn Hạnh và Sài g̣n khơi dậy phần nào trong ḷng khán giả thủ đô và các đại học bạn ở miền Trung…để mong biến ước mơ một Việt Nam Ḥa b́nh thành sự thật trong một ngày không xa.

 

TVT sưu tầm