Ngày Hiền Mẫu

 

( Mother's Day  14-05-2006)

 

Các bạn thân,
Mến tặng các bạn c̣n Mẹ một bài thơ nhân ngày Mother. Nhất là các bạn c̣n Mẹ già đang ở Việt Nam. Các bạn thật hạnh phúc c̣n gọi được hai tiếng " Mẹ ơi " và được nghe hai tiếng " Con ơi " của mẹ hiền.

Có nhiều thứ trên đời này thay đổi luôn, nhưng T́nh Mẹ th́ bao giờ vẫn vậy, măi măi xưa cũ mà luôn luôn mới mẻ, cảm động.

Chúc các bạn luôn khỏe và vui.

Việt Xuân,

 

 


Mười t́nh thương Mẹ

Một thương mái tóc sương pha.
Hai thương vầng trán hiền ḥa nếp nhăn.
Ba thương t́nh Mẹ nhọc nhằn.
Bốn thương công khó Mẹ hằng v́ con.
Năm thương đôi mắt mỏi ṃn.
Sáu thương trăn trở suốt tṛn canh thâu.
Bảy thương giọng hát ngọt ngào.
Tám thương lời dạy thuở nào khó quên.
Chín thương tuổi hạc bấp bênh.
Mười thương công đức khó đền Mẹ ơi !

Việt Xuân sưu tầm

 



Trả nghĩa mẹ

Nguyễn Công Hoan

Đây có phải nhà ông chủ ô tô "con cọp" hay không?
- Phải, ông hỏi ǵ?
- Thưa cụ, ông chủ có nhà không ạ?
- Ông ấy đi vắng chưa về.
- Thưa cụ, tôi hỏi thế này khí không phải, cụ có phải là cụ sinh ra ông chủ tôi không ạ?
- Không phải, con vú già đây!
Người khách đương luống cuống, sượng sùng, v́ sự ḿnh lầm con vú già với mẹ ông chủ, th́ trông thấy một người đàn bà béo tốt và trẻ ở nhà trong đi ra đến sân. muốn cho khỏi lầm lần thứ hai, người khách vội hỏi ngay người vú:
- Kia có phải là bà chủ không?
- Không phải, đấy là mẹ đấy!
Câu trả lời dấm dẳn, đáng lẽ làm cho người khách phải luống cuống sượng sùng lần thứ hai, th́ trái lại, người khách nhận thấy vẻ mặt uất ức những sự giận dữ của bà cụ tự xưng là vú già và người được giới thiệu là mẹ, nên nhanh trí, hiểu ngay rằng không những ḿnh không lầm lần thứ hai, mà lần thứ nhất ḿnh cũng hỏi đúng. tất là trong gia đ́nh này, đương có sự xung đột mẹ chồng nàng dâu chi đây.


- Tôi lấy cậu, là v́ ái t́nh của tôi đối với cậu, th́ tôi chỉ biết có cậu, ngoài ra, tôi chẳng biết thằng nào con nào ở nhà này cả! cậu ngu lắm, cậu không biết bảo bà ấy!
- Thôi, người già vẫn hay trái tính, mợ nên biết nhịn. mợ ở với tôi cả đời, chứ bất quá bà ấy sống được mấy nữa!
- Bà ấy ở đây ngày nào, tôi ê chệ ngày ấy. Đấy cậu xem, hôm qua đấy, một suưt nữa mà bà ấy vào cửa trước, th́ có họa mặt ḿnh là mặt mo! cậu chỉ nói dối tôi. cậu đuổi bà ấy, sao bà ấy c̣n đấy?
- Tôi không đuổi th́ tôi chết! mợ cứ chửi đứa nào nói dối mợ! chẳng tin mợ hỏi lại thằng bếp mà xem. nhưng chắc bà ấy phải đi bộ mà về nên lạc đường, mới trở lại. tôi đă bắt bà ấy mai phải về rồi.
- Đồ mặt dày! thế mà không biết nhục! sao nó không chết đi cho người ta nhẹ nợ!
- Thôi, mợ nói vừa chứ.
- Tôi không nói vừa, cậu bênh mẹ cậu à! ối giời ơi! Đây, cậu giết tôi trước đi! ối hàng phố ơi! con gái già nó hại tôi!
- Tôi xin mợ! tôi van mợ! tôi lạy mợ!
- Cậu buông tôi ra. tôi không để con mẹ ấy yên đêm nay được!


Sáng hôm sau, ở cửa nhà ông chủ xe cao su kiêm chủ hăng ô tô "con cọp", người ta trông thấy căng cái màn đen diềm trắng. mà đi trên hè, ai cũng ngửi thấy mùi khói hương, khói trầm, thơm phức.
trong nhà có đám tang?
Phải, bà cụ sinh ra ông chủ mới tạ thế hồi đêm. trong nhà trong, thằng bếp th́ thào hỏi con vú:
- Cụ tức bà, rồi cụ uất lên mà chết, phải không chị?
Con vú nháy mắt, trỏ tay vào cổ, nói:
- Thắt!
Thằng quít nghe thấy, bĩu môi, trỏ vào mồm ḿnh:
- Chỗ này đen những máu, trông ghê quá, đích là thuốc độc.
Uất lên mà chết? thắt cổ? uống phải thuốc độc?
Chẳng đúng! chúng nó nói láo toét hết! quân bạc thế đấy! Đem cắt lưỡi chúng nó đi!
Ai muốn rơ nguyên nhân v́ sao bà cụ tạ thế, th́ hăy đọc tờ cáo phó sau này, sẽ biết:
Chúng tôi lấy làm đau đớn, cáo phó để các cụ, các quan, các Ông, các bà biết cho rằng thân mẫu chúng tôi là:
Cụ Trần Thị Y
Hưởng thọ 67 tuổi,
Chẳng may thụ bệnh, đă tạ thế ngày 15 tháng giêng, năm quí dậu, tức là ngày 9 février 1933, tại nhà riêng chúng tôi, phố p, số 15.
Chúng tôi định đến ngày chủ nhật 12 février 1933 hồi 8 giờ sáng, sẽ làm lễ an táng tại nghĩa địa hàng tỉnh.
Cô ai tử: Nguyễn Văn D.
Hôn tử: Nguyễn Thị N.
Đồng gia đẳng khấp bái.
Lời cáo phó ấy đăng lên mười tờ báo hàng ngày, lại in riêng thêm một ngh́n tờ nữa. thành ra ngót bốn vạn tờ ở nhà bưu điện bay ra như bươm bướm khắp các nơi, khiến các cụ, các quan, các ông, các bà, ai thấy cái tin đau đớn bà cụ thụ bệnh mà tạ thế, cũng phải giật ḿnh mà vội vă đến thăm viếng, và chia buồn cùng người gặp lúc vận hạn.

Rồi đến đúng 8 giờ ngày 12 février, đám tang cử hành.
Đầu tiên, năm lá cờ ngũ hành phấp phới theo chiều gió. rồi đến ông thiên lôi, bà la sát, cao lênh khênh đi hai bên. một đoàn trống cà rùng, rinh tùng rinh, đi xung quanh chiếc trống cái, mà những phu đều áo nỉ đỏ, nón dấu sơn. kế đến một cái kiệu long đ́nh sơn son thếp vàng, thong thả tiến từng bước, trông rất uy vệ chững chạc. theo sau long đ́nh, là bốn chiếc xe nhà bóng nhoáng, trên có bốn vị sư, mỗi vị đi hai lọng. rồi ước trăm bà văi đội cầu dài dằng dặc, mỗi bà tay cầm phướn, miệng tụng kinh ầm ầm. một cái minh tinh cao ngất ngểu đi trước một bức trướng vóc như căng ngang đường, có bốn chữ quen quen là dĩ sơn vân ám to tướng. Đoạn đến hàng hai trăm câu đối, cái vàng, cái trắng, cái đen, cái tím, cái xanh, cái bằng xa tanh, cái bằng vóc, cái bằng lượt, cái bằng dạ, xếp hàng đôi, mà trẻ con cầm đứa nào cũng mặc áo dài trắng. những câu đối ấy toàn chữ nho khó đọc cả. duy chỗ lạc khoản th́ dễ nhận hơn. có chữ giống như thẻ bài ngà của cụ thượng. có chữ trên th́ rậm ŕ khó đọc, nhưng dưới th́ là chữ lâm muốn chừng là hàn lâm. có câu th́ người ta bảo là của cụ lớn bố chánh. có câu th́ trông rơ ba chữ bắc kỳ nhân, rồi có ba chữ cuối mới đến tên. nói tóm lại, nhiều quá, không ai nhớ hết. v́ c̣n những câu của ông phủ, ông huyện, ông tham, ông phán chi chít những chữ nho là chữ nho.
Sau đoàn câu đối th́ là bốn năm cái bàn độc, rước đồ tam sinh với các phẩm vật. cứ đồ mặn lại xen đồ chay, mà cuối cùng, là con ḅ thui to kếch. bàn nào bàn nấy chằng chịt những dây vải trắng tinh.
Đương mỏi mắt về nh́n các nghi vệ, th́ khách qua đường lại đinh tai về nghe đội kèn tây thuê tự hà nội về. họ ăn mặc như lính tây thổi những bài rất hùng hồn, như muốn giục người hăng hái ra trận. cái linh xa tám người khênh, thong thả đi nối ngay sau phường kèn. trong linh xa, khói hương trầm bay nghi ngút, giữa có bức truyền thần vẽ sơn, mới xong tối hôm trước, để kịp rước. bà cụ th́ mặc áo gấm và đi giày vân hài. nào hoa tai, nào hột vàng, nào tráp đồi mồi, nào ống nhổ sứ, ai trông cũng đoán được nhà giàu. Đi sau linh xa, phường bát âm đưa những bài lâm khốc, như than, như khóc, như oán, như hờn, nỉ non, rên rỉ, nghe buồn chảy nước mắt được! một người khăn trắng, thắt lưng xanh ra ngoài, giơ cái phèng lên mà đánh, để ra hiệu cho bọn khênh cữu. thỉnh thoảng, để trả lời tiếng phèng rè, một hồi phách nổi lên, lách cách như tiếng nhái kêu. cái nhà táng thửa mấy hôm trời, thợ cả phố làm suốt ngày thâu đêm mới kịp và mới vừa ḷng ông chủ. v́ nghe đâu đắt đến trăm hai! bốn mươi hai người khênh đ̣n cữu, khi tiến khi quành, đều đều tăm tắp. trong nhà táng là quan tài, sơn son thiếp vàng, rất đẹp. người ta bảo sắm mất hơn sáu chục. trong cái phương du đi sau nhà táng, th́ họ hàng thân thích, chen lách mà bước từng bước một. tiếng khóc than kêu gào thảm thiết, ai nghe thấy cũng phải năo ḷng. người ta bảo là bọn khóc mướn, nhưng lấy ǵ làm chứng? rồi đến hàng ngh́n người, các cụ, các quan, các ông, các bà, rặt những chỗ thân thuộc, đi theo sau. cuối cùng th́ ba bốn chiếc ô tô, śnh sịch tiến dần. và hai ba chục chiếc xe nhà, như nêm khúc đường chật hẹp.
Được xem cái đám ma linh đ́nh uy vệ là thế, th́ ta nên khen người hiếu chủ đă khéo trả nghĩa mẹ. mà nhất là nếu trông thấy người ấy, ta lại càng tâm phục cái bụng hiếu thảo, không bến không bờ.
Người ấy mặc đồ sô gai. chứ c̣n bụng dạ nào mà nghĩ đến áo quần cho chải chuốt! Đi trước cữu th́ giật lùi từng bước. lúc nào cũng bưng miệng mà khóc, c̣ng lưng xuống mà khóc, đến nỗi phải chống gậy! vậy mà có đủ vững được đâu? mấy hôm nay, v́ thương mẹ quá thành ra ốm yếu, họ hàng sợ người ấy ngă lăn ra, cho nên phải cử người đi kèm, vừa che ô, vừa ôm chặt lấy ngang lưng cho đỡ khuỵu. người ta lại sợ hiếu chủ thương mẹ quá đập đầu vào quan tài, lỡ chết th́ hoài, v́ lúc trong bụng bối rối vẫn hay sinh liều, nên phải bện cái nùn rơm để chít quanh đầu. th́ dù có đập mạnh đến đâu, cũng không đến nỗi vỡ sọ.
Người con dâu mới lại đáng ái ngại nữa chứ! khốn nạn, mấy hôm nay, người này kêu khản cả tiếng, khóc hết cả hơi. mà ông trời độc địa, cứ khăng khăng bắt bà cụ, hơn một ngày không ở, kém một ngày không đi, để bây giờ dâu con không có mẹ mà hầu hạ. lắm lúc lại như thù giận lũ phi nhân đạo, họ cứ nhẫn tâm khênh cữu đi, th́ nàng dâu lại nằm lăn ra đường mà chắn lối, rồi lại kêu gào rầm rầm. lúc hạ huyệt mới càng thương tâm. áo quan chưa ngắm đúng hướng, người ấy đă nhảy đánh tụp xuống mà nằm thẳng cẳng ra, ôm chặt lấy mà hờ, mà khóc. rồi quá lắm, đến nỗi ngất đi. nếu bốn năm người không lôi dậy và không tốt khuyên, th́ có lẽ người ấy c̣n muốn sống làm ǵ! thà đi theo mẹ c̣n hơn chịu bơ vơ như chim mất tổ!
năo ḷng thay! bà cụ ở dưới suối vàng, có thiêng chăng tá? giá bà cụ biết rằng ḿnh được con nó báo hiếu, làm đám ma long trọng dường này, th́ hẳn cũng ngậm cười. mà nhất là giá bà cụ lại trông thấy trước rằng con trai và con dâu ḿnh nó thương ḿnh quá thế th́ chắc lúc "thụ bệnh", cũng chẳng đành tâm mà nhắm mắt!
 



Ḷng mẹ

Hồ Dzếnh

Quê mẹ tôi ở Trung Bộ. Nhà người - tôi không làm thơ đâu - ở bên kia một ḍng sông nhỏ, êm kín với hai bờ lau xanh. Chính ở nơi này, lúc người mới mười lăm tuổi, th́ một t́nh duyên đẹp đẽ gây nên sự gặp gỡ giữa hai người xa lạ. Mẹ tôi thường thuật lại cho tôi nghe cuộc nhân duyên ngày trước, thuật lại bằng một giọng rất thờ ơ, h́nh như cho sự kết hôn với ba tôi là một điều không đáng nói. Tôi lọt ḷng năm mẹ tôi đă ngót bốn mươi tuổi, thế nghĩa là khi tôi biết ṭ ṃ hỏi đến chuyện tâm t́nh của người, th́ người đă già. Câu hỏi luôn luôn của tôi là:
- Hả mẹ, mẹ lấy ba có xe ô tô đi đưa dâu không mẹ?
Mẹ tôi cười, một cái cười chua chát cực điểm:
- Có con ạ. Mẹ lấy ba con có những ba mươi chiếc ô tô kia!
Tuy nhỏ, tôi hiểu ngay đó là một lời than kín. Thực ra, mẹ tôi lấy chồng trong một hoàn cảnh túng thiếu hết sức. Ba tôi hồi ấy c̣n nghèo, như phần nhiều những người bạn cùng nước mới sang đây.
Ngày nhỏ, tôi yêu mẹ tôi một cách bịn rịn. Người chiều tôi, có lẽ v́ người đoán thấy ở tôi một số phận thiếu êm vui. Tôi đ̣i ǵ là người cho. Tôi muốn ǵ là người chiều ư. Sự nâng niu ấy rơ rệt đến nỗi ba tôi thường phải kêu:
- Cứ chiều nó như thế, th́ chưa biết nó hư ngày nào.
Câu nói ghẻ lạnh làm tôi tủi nhục, nhiều lần ̣a lên khóc. Mẹ tôi sợ tôi bị đ̣n, vẫn giấu tôi ra một nơi, ôm lấy tôi mà vuốt ve. Cứ thế, mỗi lần sự khắc khổ của người cha làm tôi đau đớn, th́ một bàn tay âu yếm lại xoa dịu ḷng tôi ngay. Tâm t́nh của trẻ con rất đơn sơ mà cũng rất phức tạp. Tôi làm nũng mẹ tôi luôn để thấy cái thú làm lành của người sau những cơn thịnh nộ. Tôi chạy nhảy cùng nhà, la hét cốt để mọi người biết tôi có quyền la hét, hay muốn làm ǵ th́ làm.
Năm lên tám, tôi cắp sách vào học tại một trường huyện. Nhà trường gần ngay chợ. Mẹ tôi, mỗi lần dọn hàng về, đều dừng lại trước cổng trường, đưa bánh cho tôi vào những giờ nghỉ. Có một lần mẹ tôi vô ư gọi to lên, giữa khi tôi đang ngồi trong lớp học.
- Con ơi, ra lấy bánh, mau!
Tôi giật ḿnh nh́n ra th́ thấy cái bánh gị đặt trên tay mẹ tôi, đưa qua hàng rào. Dưới nắng vàng vọt của buổi chiều hè, tôi nhận thấy mẹ tôi vui mừng một cách đáng thương. Một tay người giữ chiếc nón, c̣n tay kia th́ run run. Người lách ḿnh, cho khỏi bị gai ở hàng rào vướng. Quần áo người tiều tụy nhuộm ánh nắng xế chiều:
- Mau ra lấy bánh cho mẹ về, con!
Tôi đưa mắt nh́n thầy giáo rồi lại nh́n mẹ tôi. Sau cùng tôi đánh bạo lên xin phép:
- Thưa thầy, thầy cho con ra để mẹ con hỏi.
Thầy giáo tôi đương mải xem quyển sách, gắt:
- Không đi đâu cả, ngồi đấy!
Nói xong, thầy b́nh tĩnh lẩm nhẩm: "c'est parfait! parfait!"
Tôi về chỗ, đưa tay ra hiệu cho mẹ tôi ném bánh xuống đất, v́ tôi không ra được. Mẹ tôi không hiểu lại gọi to thêm. Lần này, thày giáo ngoảnh mặt lên, nh́n ra ngoài rồi hỏi mẹ tôi:
- Bà kia muốn ǵ?
Tôi đứng ngay dậy thưa:
- Thưa thầy... mẹ con...
- Xin cho nghỉ à!
Tôi cuống lên, run run đáp:
- Thưa thầy, không ạ, mẹ con... mẹ con đưa bánh!
Thầy giáo tôi buông dài một tiếng "ôi chao" như hơi gió và bảo tôi:
- Cút ra ăn đi, rồi vào ngay, nghe không?
Tôi sung sướng suưt nhảy qua cửa sổ. Ra đến nơi, mẹ tôi hỏi:
- Sao lâu thế?
Tôi phụng phịu:
- Mẹ gọi to làm thầy giáo gắt. Từ rày có thấy con ra chơi mẹ hẵng đưa, c̣n không th́ mẹ đem về cất vào ngăn kéo khóa lại kỹ cho con.
Mẹ tôi mỉm cười nh́n tôi - ôi! cái mỉm cười của một người mẹ! – Người dặn mấy câu rồi quay đi. Chiếc bánh hôm ấy, tôi ăn một cách không ngon lành và hơi vội. Lúc tôi vừa ném mớ lá xuống đất, th́ tiếng trống bắt đầu báo giờ ra chơi.
- Mày ăn cái ǵ đấy? A, thằng này xỏ, nó ăn mau lắm anh em ạ.
Câu nói sau cùng làm tôi vụt cười, sặc ra ngoài miếng bánh ngậm trong miệng.
Thuở thơ ấu của tôi phần lớn là những ngày buồn bă, cái buồn bă không đâu, đến bây giờ c̣n theo dơi tôi măi. Thỉnh thoảng tôi mới vui, nhưng cái vui, ác hại, lại dồn dập như giông tố, bỏ rớt lại một nỗi trống rỗng thiểu năo trong ḷng tôi sau khi tan đi. Tôi vui đấy mà buồn ngay đấy. Tôi lưu luyến một cái ǵ xa quá, hư huyền quá, nhưng không phải là thú vui t́m kiếm trong gia đ́nh hay trong đời sống. Bạn bè tôi lại rất hiếm. Vài ba gương mặt phảng phất lắng trong quá khứ thiếu tươi vui, vài t́nh cảm xưa cũ lẽo đẽo theo tôi trên đường đời. Có thế thôi, và thường thường tôi chỉ sống bằng mộng. Tôi không bằng ḷng ai cả, h́nh như tôi cũng không bằng ḷng cả tôi. Tôi phải kiếm cớ luôn luôn cho ḷng ḿnh thắc mắc, trong thứ tin tưởng quái gở là mọi người không ai yêu tôi. Đó thực là một cực h́nh cho kẻ nào, như tôi, chịu ảnh hưởng sự khủng hoảng tinh thần do chính ḿnh gây ra, do chính ḿnh ham thích.
Cách đây mấy năm, có lần tôi đă chép đoạn thơ của Baudelaire dán ở bàn viết, ngay trước mặt:
Il me semble parfois que mon sang coule à flots
Ainsi qu’une fontaine aux rythmiques sanglots,
Je l'entends bien qui coule avec un long murmure,
Mais je me tâte en vain pour trouver la blessure.
(Đôi lúc h́nh như máu xối nguồn
Tựa như ḷng nước tiếng vang thương.
Ta nghe máu chảy sầu rười rượi
Khốn nỗi không t́m thấy vết thương).
Đậu bằng tiểu học xong, tôi lên tỉnh học. Trước khi thi vào ban thành chung và c̣n những ba tháng nghỉ hè thênh thang trước mặt, tôi theo chúng bạn đến học tư với một thầy giáo tú tài. Tôi trọ ở nhà người chú, mỗi tháng chỉ phải đem gạo ở nhà quê ra thay tiền. Tôi không hỏi ư kiến mẹ tôi, v́ tôi cho việc học lúc ấy rất cần. Học được ba ngày th́ thầy giáo tôi lễ phép nhắc với học tṛ bằng tiếng Pháp:
- Tôi mong rằng các anh trả tiền học trong vài hôm sắp tới đây, và tôi xin cảm ơn trước.
Học tṛ ai nấy nhốn nháo lên. Có vài người trong bọn móc ngay tiền túi mang lên trả. Các anh khác xin khất đến mai. Riêng tôi, tôi buồn lắm. Chỉ măi đến lúc ấy, tội nghiệp, tôi mới nhớ đến mẹ tôi, tôi mới nhớ đến cái vốn liếng ít ỏi của người. Bốn đồng! Tính theo giá tiền ở Trung Bộ vào thời b́nh là hai mươi quan! Tôi làm một cái tính nhẩm và rùng ḿnh biết rằng đó là một số tiền cắt cổ. Điều cần thiết là tôi phải mượn ở đâu lấy mấy hào về nhà quê tŕnh bày mọi sự với mẹ tôi. Cái tráp tiền của chú tôi đóng lại với con cháu rất chắc. Hầu bao của các bạn cũng không thể mở được v́ một cử động nhân từ nào. Tôi đành xin nghỉ một hôm, cuốc bộ về nhà lấy tiền trả cái "nợ học". Thấy tôi về bất thần, mẹ tôi ngừng tay xay lúa, hỏi tôi:
- Sao con lại về? Con không ở ngoài tỉnh mà học à?
Tôi bậm môi lại để nén tiếng khóc. Tôi không đủ can đảm nói cái số tiền học quá lớn kia nữa. Mẹ tôi th́ lại ngờ rằng tôi bị hắt hủi nên hỏi nựng:
- Hay là bọn nó làm ǵ con?
Tôi lắc đầu, khóc:
- Thầy giáo... thầy giáo đ̣i tiền học!
Mẹ tôi cười điềm nhiên:
- Tưởng ǵ chứ đ̣i tiền học th́ để mẹ đưa. Mấy hào?
Tôi giật ḿnh nh́n mẹ:
- Hàng đồng kia!
- ừ th́ bao nhiêu?
- Bốn đồng!
Tôi thấy mẹ tôi lặng người đi, không nói được nữa. Nhưng có lẽ cảm động v́ tấm ḷng thương mẹ của tôi, người gượng gạo:
- Con cứ lên nhà nằm nghỉ, rồi để mẹ đưa cho.
Mẹ tôi nói dối. Mẹ tôi đuổi tôi lên nhà, để mẹ tôi khóc. Lúc tôi chạy xuống bếp lục cơm ăn, th́ thấy đôi mắt mẹ tôi đỏ ngầu, vạt áo ướt đẫm.
Tôi ngả vào ḷng người, rồi mếu máo:
- Con không đi học nữa mẹ ạ.
Mẹ tôi xoa đầu tôi, cười như thở dài:
- Dại nào! Con học đang giỏi thế kia mà. Để mẹ đưa tiền cho, đừng sợ.
Sáng mai thấy tôi sửa soạn ra tỉnh, người băn khoăn:
- Con cứ ra khất với thầy giáo vài hôm nữa, rồi mẹ mang tiền ra trả sau.
Tôi hiểu ngay là mẹ tôi c̣n phải chạy tiền nên ngoan ngoăn ra học lại.
Cả lớp đă trả tiền hết, trừ tôi. Tuy ngồi ở cuối lớp áp lưng vào tường, tôi vẫn tưởng nghe sau ḿnh những tiếng cười chế giễu. Tôi đâm ngượng, cái ngượng của một người học tṛ không thuộc bài, nghênh ngang đứng trước mọi con mắt, tay xếp ṿng tṛn, vê măi cúc áo của ḿnh.
- Thế nào...? Thầy giáo hỏi tôi.
- Thưa thầy, thầy cho con khất đến hai hôm nữa.
- Nếu hai hôm nữa chưa có tiền học th́ anh nghĩ sao?
Tôi đáp rất chắc chắn:
- Thưa thầy có ạ. Thế nào cũng có. Mẹ con đă bảo đúng ngày kia đưa tiền ra.
Tôi vừa học, vừa sợ. Ngày tháng chạy mau thêm. Hai tờ lịch rơi chóng quá.
Nhưng may, mẹ tôi đă ra đứng đợi tôi ngoài cửa nhà học, v́ nơi học chính là một cái nhà thật. Mẹ tôi cắp cái thúng trong đựng mười quan tiền. Tôi ái ngại bảo mẹ:
- Trả tiền học bằng tiền, thầy giáo không nhận đâu mẹ ạ.
Tôi chưa kịp cản, th́ mẹ tôi đă cắp thúng đến trước mặt thầy giáo, và đặt lên bàn mười quan tiền và hai tờ giấy bạc lấy ở nút buộc ruột tượng ra, làm tôi đỏ cả mặt. Mẹ tôi kể lể như khi kể lể với một người bạn thân:
- Cháu nó bảo thầy không tiêu tiền kẽm nên ngăn tôi không cho đem vào. Thầy tính, cháu nó c̣n nhỏ, tâm t́nh như con gái, hay sợ vơ sợ vẩn...
Thầy giáo sai người cất tiền đi, và chừng như động ḷng trước cảnh nghèo túng của chúng tôi, thầy cầm lấy tay tôi, thành thực:
- Em chịu khó mà học đi. Em học khá đấy. Tháng sau thầy bớt tiền học cho.
Ra ngoài, tôi vui vẻ hỏi mẹ tôi:
- Sao mẹ có nhiều tiền thế, mẹ?
Mẹ tôi cười, nửa buồn nửa vui:
- Mẹ chỉ có mười quan thôi. Hai đồng bạc ấy là của thím con, mẹ thấy rơi ở đầu giường thím nằm nên mượn tạm!
Tôi rụng rời cả ḿnh mẩy. Tôi thấy tất cả cái thành phố quê hương của tôi quay đảo trước mặt, nhà chất lên cây, cây chất lên nhà. Tôi hỏi mẹ:
- Sao mẹ lại lấy như thế, thím ấy nói cho.
Mẹ tôi cười gần như khóc:
- Người ta giàu, ḿnh mượn tạm rồi trả sau cũng không sao. Mà thím ấy có nói th́ nói mẹ, việc ǵ đến con mà con khóc.
Vừa đặt chân vào nhà, tôi nghe tiếng thím tôi réo:
- Tôi có ba đồng ba, để ở đầu giường, đứa nào lấy mất hai rồi?
Tôi toan cất tiếng, th́ mẹ tôi vội bấu tay tôi, nói khẽ:
- Mặc nó!
Nhưng tôi không nghe. Tôi bảo thím:
- Cháu lấy đấy, thím ạ. Cháu trót đánh mất rồi.
Thím tôi lườm tôi, nghiến răng lại:
- Cháu giỏi nhỉ? Đồ ăn cắp!
Tôi chưa kịp nói thêm được ǵ, th́ mẹ tôi đă đứng lên:
- Tôi mượn của thím đấy, để vài hôm nữa tôi mang ra trả lại.
Thím tôi bĩu môi, thơng thẹo:
- ừ, bà mượn thế th́ ai chả mượn được!
Câu chuyện trên đây theo dơi tôi như một ám ảnh cực nhục. Mỗi lần nhớ đến mẹ tôi, hay xét ḿnh phạm tội, tôi thường đem nó ra để tự h́nh phạt. Nhiều năm đă rơi theo nhiều năm, và bây giờ, trong những đêm Hà Nội, cái thành phố hoa lệ chỉ quen tiêu bạc với hào, tôi vẫn rờn rợn nghe thấy âm thanh của mười quan tiền kêu lanh lảnh...
10 - 1937
Rút từ tập truyện ngắn Chân trời cũ,
Nhà xuất bản Nguyễn Hà, Hà Nội, 1942.

 



Quê mẹ

Thanh Tịnh

"Thuyền theo lái..." xưa, khi Thanh Tịnh viết truyện ngắn này, đến nay vẫn là điều tâm niệm của phụ nữ Việt Nam. Nhưng người con gái lấy chồng xa lúc nào cũng canh cánh nhớ về quê mẹ. Sung sướng nhất là lúc được trở về bên mẹ. Người con gái muốn dành cho mẹ và các em tất cả t́nh cảm và sự nhớ thương dồn nén của ḿnh. Để rồi trở về nhà chồng, nhớ mẹ và các em, ḷng lại bùi ngùi khôn xiết...
Chiều chiều ra đứng cửa sau
Ngó về quê mẹ ruột đau chín chiều
(Ca dao)
Cô Thảo ra lấy chồng đă ba năm. Anh Vận chồng cô hiện làm Hương - thơ ở làng Mỹ-Lư. Anh Vận trước kia có theo học chữ quốc ngữ, nhưng đă hai năm thi Yếu-lược không đậu nên anh ta lại thôi. Qua năm sau dân trong xóm bầu anh ta lên làm hương thơ trong làng. Ngày nào anh ta cũng đi nhà này qua nhà khác phát thư, rồi chiều đến lại phải ra tận đ́nh để lấy ḥm thư đem lên huyện.
Công việc của anh tuy vất vả, nhưng lương tháng - hay nói cho đúng lương năm - của anh trông ít quá. Làng chỉ trích cho anh ta ba mẫu ruộng và năm đồng bạc làm tiền lộ phí. Nhưng năm đồng ấy th́ không bao giờ anh nhận được. V́ các viên chức đă khéo léo trừ với món tiền phải đóng sưu này thuế khác gần hết.
Nhưng ở vùng quê, được một chức nghiệp như thế, anh Vận cũng cho là danh giá lắm. Và bà Lại, mẹ anh Vận, lúc nói chuyện với những người quen, cũng không quên tự hào được một người con ra đảm đương việc làng việc nước.
Cô Thảo ra lấy chồng vốn liếng không có nên không đi buôn bán ǵ hết. Cả nhà chỉ trông vào sáu mẫu ruộng tranh và ba mẫu ruộng làng để sống năm này tháng khác.
Chiều hôm ấy lúc thoáng thấy bóng chồng đi về đến cổng, cô Thảo liền vội vàng ẵm con ra sân để đón. Thấy anh Vận ra dáng mệt nhọc nên cô ta chưa dám hỏi ǵ hết. Vào tới sân, anh Vận liền đến ngồi trên cái chơng. Cô Thảo để con ngồi một bên chồng rồi đột ngột chỉ cây thanh-trà bên bờ hè nói khẽ:
- Cây thanh-trà mới đấy mà đă có trái rồi cậu ạ.
Anh Vận để con ngồi trên chân, rồi cúi đầu xuống nh́n mặt con dịu lời đáp:
- Thế à, cây thanh-trà ấy trông dáng khô khan không ngờ lại giống tốt.
Cô Thảo ghé ngồi một bên chồng nói tiếp:
- Cây thanh-trà ấy tôi đem từ bên nhà qua đây. Mới hai năm đă có trái ăn được kể cũng nhanh thật.
Anh Vận như sực nhớ một việc ǵ, nh́n vợ hỏi vội:
- Tôi nhớ ra rồi. Hôm ấy là ngày giỗ ông bên mợ. Mợ về làng ăn giỗ rồi đem cây thanh-trà ấy qua cho tôi. Tôi cũng quên lúc ấy mợ đă có thằng Lụn chưa?
- Rồi, nhưng nó mới được ba tháng.
- Mà tôi quên giỗ ông nhằm ngày mấy?
Cô Thảo nh́n chồng mỉm cười:
- Được vài ông rể quư như cậu th́ ngày giỗ của nhà tôi cũng không khỏi hương tàn bàn lạnh. Giỗ ông nhằm một ngày dễ nhớ nhất mà cậu cũng quên.
Anh Vận như nhớ lại được, gật đầu lia lịa:
- Thôi tôi nhớ được rồi. Giỗ ông vào tiết Trung-thu phải không mợ?
- Không phải, ngày rằm tháng tám.
Anh Vận lớn tiếng cười vang làm cho thằng Lụn cũng phải ngẩng mặt lên nh́n ngơ ngác.
- Rơ ngớ ngẩn như đàn bà. Tiết Trung-thu hay rằm tháng tám có khác ǵ nhau. Có khác là người hay chữ họ thường gọi tiết Trung-thu, c̣n người ... ít hay chữ th́ gọi rằm tháng tám...
Cô Thảo nh́n chồng cười mỉm:
- Người hay chữ với lại người ít hay chữ! Th́ cậu cứ nói người dốt với người thông có được không.
Thật ra th́ anh Vận cũng có ư nói người hay chữ với người dốt, nhưng lại sợ làm mếch ḷng vợ.
Anh Vận nh́n ra trước cổng yên lặng. Thằng Lụn cũng muốn tụt xuống đất đùa với đàn gà con đang đi qua gần đấy. Cô Thảo vào nhà thắp đèn rồi lại trở ra ngồi chỗ cũ. Mảnh trăng trong lúc ấy đă bắt đầu giọi ánh sáng d́u dịu qua hàng tre trước cổng.
Trông thấy ánh trăng anh Vận quay lại hỏi vợ:
- Hôm nay là mấy rồi mà trăng sáng quá?
- Ngày mười ba.
Anh Vận thả hai chân xuống chơng nh́n vợ ngơ ngác:
- Thế ngày mốt là ngày giỗ ông rồi à? Và ngày mai là ngày mợ phải về làng.
Cô Thảo cúi đầu nh́n xuống đất đáp khẽ.
- Phải.
Anh Vận đưa tay lên găi đầu:
- Thật tôi vô t́nh quá. Ngày kỵ đă gần đến mà cũng quên.
Cô Thảo ngồi yên lặng không đáp. Thật ra tối hôm ấy cô muốn xin chồng về làng giỗ ông, nhưng cô không muốn nói thẳng. Cô tự nghĩ nhắc chồng ngày giỗ ở nhà ḿnh là một việc chướng lắm. Thật tự nhiên để cho chồng nhớ lại th́ tốt hơn. Nhưng măi đến chiều cũng không nghe chồng nói ǵ, nên cô phải mượn đến chuyện cây thanh-trà để nhắc xa xôi cho chồng nhớ.
Tối hôm ấy, cơm nước xong xuôi, anh Vận liền đến xin mẹ cho vợ về làng ăn giỗ.
Bà Lại nh́n cô Thảo đang ẵm con đứng tựa bên cột bảo khẽ:
- Ừ về th́ về. Nhưng bên nhà ngày mai giỗ ai mà tôi cũng quên phắt đi rồi.
- Thưa mẹ, giỗ ông con.
- Thế à.
Nghĩ một lát bà ta nói tiếp:
- Mai mợ chắc phải về làng sớm. Lúc ấy có lẽ tôi cũng chưa dậy. Vậy tối nay mợ ra ngoài vườn cắt một buồng chuối mật - buồng chuối gần bên cái giếng ấy - để về giỗ ông. Năm nay tôi bận việc nhà quá, chắc qua không được. Thôi nhờ trời năm khác.
Nói xong bà Lại lách bàn tay vào túi yếm lấy ra một hào xu rồi đưa cho cô Thảo.
- Thôi cho mợ một hào để đi đ̣. Và nhớ chớ để em nh́n xuống mặt nước.
Cô Thảo vội vàng đỡ con xuống, đưa hai tay nhận tiền tỏ ra vẻ sung sướng lắm.
Trước khi đi ngủ anh Vận cũng chạy quanh xóm mượn chỗ này chỗ khác cho cô Thảo thêm bốn hào nữa.
Tối hôm ấy cô Thảo không đi ngủ sớm. Cô đặt con ngủ yên bên chồng xong lại lật đật xách dao ra sau vườn chuối. Loay hoay một lúc lâu cô mới đem được buồng chuối mật vào nhà. Cô đem để vào một góc thật kín v́ cô sợ nửa đêm chuột đến khới. Xong rồi cô mới qua bên nhà cô Thị mượn đôi hoa tai vàng và cái nón lá mới. Sắp đặt đâu đó xong xuôi cô mới lên giường nằm ngủ.
Trời tờ mờ sáng cô Thảo đă trở dậy sắm sửa đi về làng. Làng cô ở cách xa làng Mỹ-Lư hơn mười lăm cây số. V́ vậy nên mỗi năm cô chỉ được về làng chừng hai ba lượt là nhiều. Xưa kia cô từng qua lại làng Mỹ-Lư ngày một để bán gạo, nhưng sau lúc cô ra lấy chồng th́ quê nhà đối với cô đă là nơi xa lạ.
Qua những con đường ṃn chạy nắp theo bờ ruộng, cô lại nhớ đến quăng đời bán gạo của cô ngày trước. Trong trí cô hiện ra lần lần h́nh ảnh của cô Thu, cô Nguyệt, cô Hương, những cô bạn mà trước kia cô cho là thân nhất.
Nhưng đời các cô ấy cũng như cô, nghĩa là cũng có chồng, có con và quăng đời làm dâu cũng vất vả, cũng phẳng bằng như nhau hết.
Đi chưa được bốn cây số cô Thảo đă thấy mỏi. Cô tự nhận thấy sức cô yếu hơn trước nhiều lắm. Cô muốn đi đ̣ cho đỡ chân, nhưng sực nhớ đến những món quà cần phải cho em, cô lại gắng gượng đi nhanh hơn trước.
Qua khỏi đầu làng Duyên-Hải th́ cô Thảo gặp cô Đài, người bạn cùng làng thường chơi với cô ngày trước. Cô Thảo nhờ cô bạn gánh hộ buồng chuối mật và mấy gói bánh mua bên chơ. Kỳ-Lâm. Cô Đài vui vẻ nhận lời ngay. Vào quán nước ở gần đấy nghỉ một chốc, hai cô lại cùng nhau lên đường chuyện tṛ không ngớt.
Về đến làng cô Thảo gặp ai cũng đón chào niềm nở. Ḷng cô lúc ấy nhẹ nhàng và vui sướng lắm. C̣n họ gặp cô đi đằng xa đă kêu réo om ṣm như gặp được người sống lại. Họ hỏi thăm cô chuyện này chuyện khác, mục đích là để xem cô ăn mặc độ này có khá hơn trước không. Cô Thảo thấy người làng chào hỏi ḿnh vồn vă nên đáp lại rất vui vẻ. Cô ta không quên lấy cái nón xuống, giả vờ quạt vào ḿnh để mấy người đứng chung quanh được thấy đôi hoa tay vàng của cô.
Đến trưa hôm ấy th́ cô về đến nhà. Mấy cậu em đua nhau ra níu áo chị. Cô Thảo xoa đầu đứa này đỡ cằm đứa khác, nụ cười trên môi cô không khi nào tắt. Trông thấy mẹ trong nhà đi ra cô mừng quá. Cô chạy lại đứng bên mẹ cảm động quá đến rưng rưng nước mắt. Một lúc sau cô đưa thằng Lụn cho mẹ ẵm rồi đi thẳng vào nhà để chào những người quen biết.
Bà Vạn cứ quấn quít bên cháu, bên con quên cả ngày giờ. Bà giới thiệu cô Thảo với người này người khác, bà nhắc đến chuyện cô Thảo lúc cô c̣n năm sáu tuổi. Bà kể đến đoạn nào bà cũng có ư khoe cô Thảo đức hạnh và khôn ngoan đủ thứ. Bà nói măi mà không biết chung quanh bà không ai nghe bà hết.
Sung sướng nhất là cô con gái có chồng về nhà mẹ. Cô Thảo tuy về giỗ ông nhưng không làm ǵ hết. Cô vào pḥng mẹ nằm ngủ cả buổi chiều, măi đến lúc gần cúng cô mới chịu đi ra ngoài.
Lúc cô đứng lễ th́ ông Vạn, thân sinh cô, vuốt râu cười nói:
- Con phải lễ thế phần chồng con nữa. Nó làm ǵ bên ấy mà không qua.
Cô Thảo sau khi thụt lùi ra khỏi chiếu, mới khẽ đáp:
- Dạ, nhà con mắc việc quan.
Cô Khuê, chị em chú bác với cô Thảo, đứng gần đấy trề môi nói tiếp:
- Thứ đồ làm Hương-thơ mỗi năm ăn ba mẫu ruộng mà cũng gọi là việc quan.
Ai nấy đều nghe thấy nhưng không ai căi lại. Ông Vạn đứng cúi đầu xuống hơi ngượng. C̣n cô Thảo gương mặt đỏ bừng, quay đầu nh́n xuống bếp. Nhưng ngay lúc ấy cô lại gặp cặp mắt của mẹ đang nh́n cô cḥng chọc. Cô đau ḷng quá đến để hai ḍng lệ chảy dài trên má.
Sáng hôm sau, cúng cơm sáng xong xuôi, cô Thảo lại sắm sửa đi qua làng Mỹ-Lư. Cô gọi mấy đứa em đến gần rồi cho mỗi đứa năm xu. Trong nhà ai cũng khen cô rộng răi và biết thương em, nên cô vui sướng lắm. Đang lúc cao hứng cô c̣n hứa sẽ gửi cho mẹ hai cặp quần áo mới để mặc Tết nữa. Nhưng chính cô cũng không biết sẽ lấy đâu ra hai cặp quần áo ấy. Chỉ trong nháy mắt cô Thảo đă phân phát tất cả số tiền cô đă dành dụm trong một năm.
Lúc sắp sửa lên đường, bà Vạn cho cô nửa con gà và một gói xôi để về nhà chồng. Lúc ra đi cô cảm động quá, đứng bên mẹ và mấy em khóc nức nở.
Về nhà chồng, cô Thảo lại làm việc từ mai đến chiều, tối tăm cả mày mặt. Lúc nào cô cũng nhớ đến mẹ nghèo, đến em thơ, nhưng nhớ th́ ḷng cô lại bùi ngùi, trí cô lại bận rộn.
Rồi chiều chiều gặp những lúc nhàn rỗi, cô lại ra đứng cửa sau vơ vẩn nh́n về làng Quận-Lăo. Nhưng làng Quận-Lăo ẩn sau đám tre xanh đă kéo một gạch đen dài trên ven đồi xa thẳm.

 


Mẹ tôi

Tác giả : vô danh

(Một câu chuyện cảm động của một tác giả vô danh nhận được qua e-mail của một người bạn ở Malaysia, mong được chia sẻ với mọi người).

    Suốt thời thơ ấu và cả khi lớn lên, lúc nào tôi cũng ghét mẹ tôi. Lư do chính có lẽ v́ bà chỉ có một con mắt. Bà là đầu đề để bạn bè trong lớp chế giễu, châm chọc tôi.
    Mẹ tôi làm nghề nấu ăn để nuôi tôi ăn học. Một lần bà đến trường để kiếm tôi làm tôi phát ngượng. Sao bà lại có thể làm như thế với tôi? Tôi lơ bà đi, ném cho bà một cái nh́n đầy căm ghét rồi chạy biến. Ngày hôm sau, một trong những đứa bạn học trong lớp la lên:
    "Ê, tao thấy rồi. Mẹ mày chỉ có một mắt!".
   
Tôi xấu hổ chỉ muốn chôn ḿnh xuống đất. Tôi chỉ muốn bà biến mất khỏi cuộc đời tôi. Ngày hôm đó đi học về tôi nói thẳng với bà:
    "Mẹ chỉ muốn biến con thành tṛ cười!".
    Mẹ tôi không nói ǵ. C̣n tôi, tôi chẳng để ư ǵ đến những lời nói đó, v́ lúc ấy ḷng tôi tràn đầy giận dữ. Tôi chẳng để ư ǵ đến cảm xúc của mẹ. Tôi chỉ muốn thoát ra khỏi nhà, không c̣n liên hệ ǵ với mẹ tôi. V́ thế tôi cố gắng học hành thật chăm chỉ, và sau cùng, tôi có được một học bổng để đi học ở Singapore.
    Sau đó, tôi lập gia đ́nh, mua nhà và có mấy đứa con. Vợ tôi là con nhà gia thế, tôi giấu nàng về bà mẹ của ḿnh, chỉ nói ḿnh mồ côi từ nhỏ. Tôi hài ḷng với cuộc sống, với vợ con và những tiện nghi vật chất tôi có được ở Singapore. Tôi mua cho mẹ một căn nhà nhỏ, thỉnh thoảng lén vợ gởi một ít tiền về biếu bà, tự nhủ thế là đầy đủ bổn phận. Tôi buộc mẹ không được liên hệ ǵ với tôi.
    Một ngày kia, mẹ bất chợt đến thăm. Nhiều năm rồi bà không gặp tôi, thậm chí bà cũng chưa bao giờ nh́n thấy các cháu. Khi thấy một bà già trông có vẻ lam lũ đứng trước cửa, mấy đứa con tôi có đứa cười nhạo, có đứa hoảng sợ. Tôi vừa giận vừa lo vợ tôi biết chuyên, hét lên:
    "Sao bà dám đến đây làm con tôi sợ thế ? Đi khỏi đây ngay!".
   
Mẹ tôi chỉ nhỏ nhẹ trả lời :
    "Ồ, xin lỗi, tôi nhầm địa chỉ!"
và lặng lẽ quay đi. Tôi không thèm liên lạc với bà trong suốt một thời gian dài.
    Hồi nhỏ, mẹ đă làm con bị chúng bạn trêu chọc nhục nhă, bây giờ mẹ c̣n định phá hỏng cuộc sống đang có của con hay sao?
    Một hôm, nhận được một lá thư mời họp mặt của trường cũ gởi đến tận nhà, tôi nói dối vợ là phải đi công tác. Sau buổi họp mặt, tôi ghé qua căn nhà của mẹ, v́ ṭ ṃ hơn là muốn thăm mẹ. Mấy người hàng xóm nói rằng mẹ tôi đă mất vài ngày trước đó và do không có thân nhân, sở an sinh xă hội đă lo mai táng chu đáo.
    Tôi không nhỏ được lấy một giọt nước mắt.
    Họ trao lại cho tôi một lá thư mẹ để lại cho tôi:
    "Con yêu quư,
    Lúc nào mẹ cũng nghĩ đến con. Mẹ xin lỗi về việc đă dám qua Singapore bất ngờ và làm cho các cháu phải sợ hăi. Mẹ rất vui khi nghe nói con sắp về trường tham dự buổi họp mặt, nhưng mẹ sợ mẹ không bước nổi ra khỏi giường để đến đó nh́n con. Mẹ ân hận v́ đă làm con xấu hổ với bạn bè trong suốt thời gian con đi học ở đây.
    Con biết không, hồi con c̣n nhỏ xíu, con bị tai nạn và hỏng mất một bên mắt. Mẹ không thể ngồi yên nh́n con lớn lên mà chỉ có một mắt, nên mẹ đă cho con con mắt của mẹ. Mẹ đă bán tất cả những ǵ mẹ có để bác sĩ có thể thay mắt cho con, nhưng chưa bao giờ mẹ hối hận về việc đó.
    Mẹ rất hănh diện v́ con đă nên người, và mẹ kiêu hănh v́ những ǵ mẹ đă làm được cho con.
    Con đă nh́n thấy cả một thế giới mới, bằng con mắt của mẹ, thay cho mẹ..
    Mẹ yêu con lắm,

    Mẹ...".

Lư Thu Hà sưu tầm,
Mother’s Day 14-05-2006