Mang ơn phấn trắng bảng đen


Ngô Tịnh Yên

Nguyên Dung sưu tầm

 

 

    Ngày xưa, một anh học tṛ thấy một đàn kiến sắp bị ḍng nước lũ cuốn đi, động ḷng từ tâm bẻ một cành cây làm cầu cho đoàn kiến di chuyển. Kỳ thi Hương, bài làm của anh có một chữ thiếu nét. Theo trường qui đáng lẽ anh bị đánh rớt. Nhưng ông chánh chủ khảo không thấy cái chữ thiếu nét đó v́ mấy con kiến đă bám chặt vào, cái nét chữ thiếu đă được màu kiến đen lấp đầy để trả ơn cứu mạng của anh học tṛ từ tâm.

    Nhắc lại câu chuyện kể trên không phải là để vinh danh mấy con kiến, mùa này là mùa của những con kiến đen bu đầy nhà cửa, tưởng chỉ có kiến vàng cắn mới đau thôi chứ! Ai dè kiến đen cắn cũng đau ra phết, ấy thế mà tôi không nỡ giết một con nào, không phải để mong chúng lấp đầy cái “chữ thiếu” của ḿnh, đơn giản chỉ là v́ không muốn sát sinh, dù đó chỉ là một con kiến. Ít ra, khi nh́n thấy chúng làm phiền ḿnh cũng nhắc tôi nhớ đến câu chuyện kể trên. Có bao giờ quư vị nhớ đến cái bảng đen đầy phấn trắng có lần đă rơi trên tóc thầy cô giáo của chúng ta? Tôi không được may mắn như vậy v́ học ở trường đời nhiều hơn trường lớp, và tôi cũng học được ḷng biết ơn các nhà mô phạm từ những câu chuyện nhỏ, như câu chuyện của Fred Bauer kể sau đây:

    “Một hôm, tôi nhận thức rằng dường như tôi ít khi bày tỏ ḷng biết ơn đối với những người thân sống quanh tôi, dành cho tôi nhiều điều ưu ái. Tất nhiên là chúng ta không nên đợi đến những ngày lễ lộc, kỷ niệm… để nói lời cảm ơn đối với những người thân mà ḿnh đă từng mang ơn. Giá như tôi học được điều ǵ đó về nghệ thuật cám ơn th́ đó chính là: Hăy cám ơn ngay tức th́. Nói lên lời cám ơn không chỉ làm rạng rỡ, làm mát ḷng ân nhân mà c̣n thể hiện tính văn minh lịch sự của người thọ ơn. Nếu bạn cảm thấy bị hắt hủi, xua đuổi, bạn đừng vội bi quan, yếm thế mà hăy ra tay cứu vớt người khác. Rất có thể đó là phương thuốc giúp bạn t́m lại niềm lạc quan, yêu đời”.

    Trước khi trở thành nhà văn nổi tiếng, A.J. Cronin từng là một bác sĩ. Hồi ấy, có nhiều bệnh nhân đến yêu cầu Cronin điều trị cho họ chứng bệnh lo âu, hồi hộp, sợ sệt, mất niềm tin và luôn nghi ngờ. Cronin ghi cho họ toa thuốc thật lạ thường:

“Toa thuốc cám ơn”

Rồi căn dặn bệnh nhân:

“Trong ṿng sáu tuần, quí vị phải nói lời cám ơn mỗi khi nhận được sự giúp đỡ của bất cứ ai dù đó chỉ là việc mọn. Và để tỏ ra rằng lời cám ơn kia xuất phát từ tấm ḷng thành, quí vị hăy mỉm cười với ân nhân khi thốt lên hai tiếng CÁM ƠN”.

    Sau 6 tuần điều trị, hầu hết bệnh nhân của Cronin đều cảm thấy thuyên giảm rơ rệt. Trong nhiều trường hợp, chúng ta không thể bày tỏ ngay ḷng biết ơn của ḿnh. Nếu rơi vào t́nh cảnh ấy, bạn không nên lần lữa và giữ im lặng măi mà hăy mạnh dạn cám ơn ân nhân ngay khi gặp lại họ sau đó.

 

    Vừa mới đây, tôi có dịp về thăm lại quê nhà trong một thời gian ngắn. Trong khi tôi đếm bước dọc theo đường làng quen thuộc, kỷ niệm thời thơ ấu bỗng ùn kéo đến lấp đầy ḍng suy nghĩ của tôi. Trên đường, tôi gặp lại cô giáo Violet Bible. Cô đă gợi trong tôi thời tôi c̣n mài đũng quần trên ghế trường trung học. Năm ấy, tôi ngồi lớp chín. Tôi mê chơi thể thao hơn là chú tâm vào việc học. Hậu quả là tôi bị tụt hậu môn tiếng La Tinh. Khi phát giác ra môn yếu kém của tôi, cô giáo Bible nói:

“Ồ, học tiếng La Tinh có khó khăn ǵ đâu, rất thú vị nữa là đằng khác. Sau bữa cơm chiều nay, em sang nhà cô, cô sẽ chứng minh cho em điều đó”.

    Trong nhiều tuần lễ kế tiếp, cô dạy kèm tôi học tiếng La Tinh cho đến khi tôi theo kịp chúng bạn. Năm ấy tôi tṛn 14 tuổi. Lần đầu tiên trong đời, tôi nhận ra rằng cô giáo Violet Bible khả kính, vừa tích cực giảng dạy ở trường vừa làm tṛn nhiệm vụ trong gia đ́nh, lại c̣n dành riêng mỗi ngày một giờ để dạy kèm tôi học tiếng La Tinh. Sự cố gắng giúp đỡ tôi của cô Bible lúc ấy, tôi xem như là chuyện hoàn toàn b́nh thường. Nhưng giờ đây, khi gặp lại cô, tôi bỗng nhận thức một cách sâu sắc rằng cố gắng của cô dành riêng để dạy tôi học tiếng La Tinh trước đây quả là sự hy sinh vô bờ bến mà hàng năm dài tôi hầu như quên lăng. Tôi chạy đến ôm choàng lấy cô, giọng thổn thức:

“Những điều mà cô dành cho em trước đây đă vượt xa nhiệm vụ b́nh thường của một cô giáo. Xin cô nhận ḷng biết ơn chân thành của người học tṛ cũ, dù cho lời cám ơn được thốt lên muộn màng”. Cô đáp lời tôi bằng nụ cười ấm áp, măn nguyện và đôi mắt rạng rỡ niềm tin.

 

    Ở VN ba mươi năm nay có một trùng hợp là tháng 11 cũng có một ngày dành để vinh danh các nhà giáo, một sinh viên sư phạm kể lại những “buồn nhiều hơn vui” trong đời dạy học của mẹ ḿnh:

Tôi c̣n nhớ rất rơ lúc tôi ngồi trầm ngâm trước lá đơn xin thi vào trường đại học, cách đây ba năm. Mẹ tôi (một nhà giáo tóc đă bạc, gần ba mươi năm trong nghề) đứng cạnh tôi, nói nhỏ nhẹ:

“Con ạ, dẫu sao nghề giáo vẫn là một nghề cao quí”.

    Mẹ tôi nói hai chữ “cao quí” thật nhỏ và mắt mẹ rưng rưng. Tôi thấu hiểu ước muốn của mẹ tôi. Không cần đắn đo, tôi ghi vào lá đơn: Trường Đại Học Sư Phạm. Tất nhiên trong chọn lựa cũng có phần của tôi.

 

    Nhà tôi ở trong một con hẻm sâu. Có đêm, gần chín giờ, một người đàn ông tóc muối tiêu dắt chiếc xe đạp vào hẻm và hỏi t́m nhà cô giáo Hạnh. Khi mẹ tôi mở cửa, người đàn ông cúi hẳn người xuống, rụt rè: “Thưa cô, cô c̣n nhớ em không, em là Huân đây mà..”.

    Mẹ tôi ngờ ngợ, có lẽ không nhớ ra. Khi vào nhà nói chuyện, chú Huân kể lại:

“Hồi em học đệ tứ (lớp 9), ngồi đầu bàn, để chân ra ngoài. Cô đi lên đi xuống giảng bài say sưa, đụng phải chân em, cô vấp té, đầu va vào bàn... Cô nhớ không? Hồi đó, sợ quá em không nói được một lời xin lỗi với cô. Vậy mà em ân hận măi. Hơn 25 năm rồi, cô ạ....

    Ở ngoài Trung chú Huân chạy xe ôm, có dịp vào thành phố chú quyết t́m cho được người thầy cũ là mẹ tôi. Để thăm và nói một lời... xin lỗi. Khi trao những chiếc bánh nổ của quê hương miền Trung cho mẹ tôi, chú Huân bùi ngùi nói:

Có chút quà của miền Trung... để cô nhớ đến tụi em.

    Đêm đó là một trong những đêm vui của mẹ tôi.

 

    Có một lần mẹ tôi bị bệnh nằm ở bệnh viện Gia Định, một bác sĩ khoảng 40 tuổi cứ ở bên mẹ tôi. Khi mẹ xuất viện, mỗi đêm người bác sĩ ấy lại lội vào con hẻm đến nhà theo dơi sức khỏe cho mẹ tôi. Đó là một học tṛ cũ của mẹ. Anh ấy cứ nhắc đi nhắc lại:

“Không có cô, đời em chưa biết ra sao...”.

    Anh ấy kể:

Hồi học cấp III, gia đ́nh quá khó khăn, đă nhiều lần anh quyết định nghỉ học, nhưng mẹ tôi đă đến, giúp đỡ, động viên và anh lại tiếp tục đi học... Thỉnh thoảng mẹ tôi nhận được những lá thư, những thiệp chúc tết, thiệp báo hỉ... từ phương xa gửi đến. Tất cả đều ghi những lời trân trọng, ân t́nh. Mẹ tôi dành riêng một ngăn tủ ǵn giữ tất cả và thỉnh thoảng mẹ tôi lại giở ra xem, và tôi thấy bà mỉm cười hạnh phúc”.

    Nhưng đời dạy học của mẹ tôi cũng có quá nhiều những đắng cay, thậm chí tủi nhục. Có một lần đi dạy về, vừa bước vào cửa mẹ ôm mặt ̣a khóc. Tôi hỏi măi, mẹ mới chịu kể:

    Mẹ đang dạy trong lớp th́ một người sang trọng đến hành lang, gật đầu ra hiệu muốn gặp mẹ. Mẹ bước ra, người ấy trao cho mẹ một xấp vải và chiếc phong b́, nói:

“Xin cô cho cháu nó vào học lại”.

Mẹ từ tốn trả lời:

“Trường hợp cháu đă quá nhiều lần vi phạm kỷ luật, ban giám hiệu đă quyết định cho nghỉ học. Có ǵ xin ông gặp ban giám hiệu”.

Người ấy cứ dúi quà vào tay:

“Cô nhận đi, không sao đâu, miễn là lo được cho cháu”.

Mẹ nghiêm giọng:

 “Xin lỗi, tôi không lo được, ông cứ mang lên ban giám hiệu”.

Người ấy bỏ đi, nói một câu:

 Rách mà làm phách!

Mà đúng vậy, mẹ càng đeo đuổi nghề, càng ngày càng rách thật. Rách đến mức hồi tôi c̣n nhỏ, mẹ đă từng phải cắt chiếc áo dài cưới của mẹ để may cho tôi một chiếc áo mới, để tôi đến trường ngày khai giảng... Lần ấy mẹ tôi xót nhưng không đau. Lần này đau v́ có người xúc phạm bà.

 

    Lần khác, một phụ huynh tổ chức đám cưới cho con ở một nhà hàng sang trọng đă mời mẹ tôi. Xung quanh những khách khứa hào nhoáng, mẹ tôi trao chiếc phong b́ mừng đám. Vị phụ huynh ấy đẩy tay mẹ tôi từ chối và nói một câu tự nhiên:

 Tiền bạc đâu mà cô mừng cho cháu. Mời cô cốt là để cô bồi dưỡng”.

    Mẹ tôi tái mặt, xấu hổ đến chín người và mẹ đă t́m cách ra về. Đến nhà, vào buồng, mẹ kéo chiếc chăn đắp lên ngực, mắt mở lớn nh́n lên trần nhà, và nước mắt cứ trào ra...

 

    Tôi không nhớ hết được bao nhiêu lần mẹ tôi đă khóc như vậy. Cứ sau mỗi lần ấy, mẹ lại kéo chiếc hộc tủ có nhiều kỷ niệm đẹp của đời dạy học của ḿnh ra và mẹ im lặng đọc từng lá thư, ngắm từng chiếc thiệp. H́nh như ḷng mẹ thanh thản trở lại. Nhưng cuộc sống cứ không để yên cho ḷng mẹ thanh thản. Lại đắng cay, nhức nhối. Vậy mà mẹ vẫn muốn tôi trở thành cô giáo. Một năm nữa tôi sẽ ra trường, sẽ đứng lớp.  “Dẫu sao - mẹ nói - đó vẫn là một nghề có ích nhất cho đời. Người thầy, với tấm ḷng của ḿnh, luôn để lại những dấu ấn đẹp cho mỗi cuộc đời...”.

    Sống mà không biết yêu thương, ơn nghĩa, th́ “Sanh Bất Nhược Tử” (Sống mà như chết), chết mà c̣n để lại cho đời những tấm gương sáng th́ “Tử Bất Nhược Sanh” (Chết mà như sống). Vậy người ta tri ân những nhà triệu phú hay tri ân những nhà giáo nghèo? Hỏi tức là đă trả lời, nhà triệu phú cũng sẽ được tri ân như vậy nếu như họ biết làm việc từ thiện mà không khoe khoang cho mọi người biết. Riêng tôi, cảm thấy vô cùng hạnh phúc v́ c̣n được nói hai tiếng “Cám Ơn” chứ không phải là “Rất Tiếc”. Cám ơn con kiến củ khoai, cám ơn quê cha đất mẹ và cám ơn phấn trắng bảng đen…